KELİMELERİN ÖTESİNDEKİ BİLGELİK: İNSANIN BİLDİĞİNDEN
SUSMASI
İnsan, fıtratı gereği düşünen, hisseden ve bu hisleri
kelimeler aracılığıyla dış dünyaya aktaran bir varlıktır. İletişimin temel taşı
olan konuşmak, kendini ifade etmenin en birincil yolu olarak kabul edilir.
Ancak insan yaşamı, yalnızca konuşmanın değil, aynı zamanda susmanın da derin
manalarını barındıran bir olgunlaşma sürecidir. Toplumda sessizlik genellikle
bir acizlik, bilgisizlik, çaresizlik ya da boyun eğme biçimi olarak algılansa
da, insanı insan yapan en asil duruşlardan biri, hiçbir kelimeye sığınmadan
sergilenen o vakur sessizliktir. Çünkü insan sadece bilmediğinden,
çaresizliğinden ya da yenildiğinden susmaz; insan bazen de, hatta en çok, bildiğinden susar.
Bildiğinden susmak; geçici bir suskunluk hali değil,
felsefi bir derinlik, ruhsal bir zenginlik ve yüksek bir ahlak bilincidir.
Kişi, içsel yolculuğunda olgunlaştıkça kelimelerin yükünden ve dünyevi
iddialardan sıyrılır. Bu makalede, insanın bilme haliyle sarmalanmış
sessizliğinin kaynakları, nedenleri ve bu sessizliğin arkasında yatan evrensel
öğretiler ayrıntılı bir biçimde ele alınmaktadır.
1. AHLAKİ, MANEVİ VE DEĞER ODAKLI SUSKUNLUK
İnsanın bildiğinden susmasının en yüksek mertebesi,
ahlaki ve manevi değerleri muhafaza etme arzusundan doğar. Kişi, toplumsal
düzenin ve bireysel huzurun hangi dinamiklerle ayakta kaldığını bildiği için
diline kilit vurur:
·
Edep ve Hayayı Bilir: İnsan, sözün haysiyetini ve
sınırını korumak adına susar. Karşısındaki üslubunu bozsa, haddi aşsa bile
kendi ahlaki çizgisini korumak, seviyeyi düşürmemek için sessizliği bir zırh
gibi kuşanır.
·
Sabır ve Selameti Bilir: Zorlukların, iftiraların ya da
haksızlıkların geçici birer imtihan olduğunu idrak etmiştir. Öfkeyle verilecek
bir cevabın yangını büyüteceğini, sabrın ise ruhu selamete erdireceğini
bildiğinden teslimiyeti seçer.
·
Saygı ve Vefayı Bilir: Geçmişin hatırını, paylaşılan
dostlukları, yenilen ekmeğin ve içilen suyun hukukunu gözetir. Karşı taraf bu
hukuku çiğnese dahi, kendi vefasına yakışanı yapar ve geçmiş güzel günlerin
hürmetine sessiz kalır.
·
Sevgi ve Gönül Bilir: Kalp kırmanın, Kabe yıkmaktan daha
ağır bir manevi vebal olduğunu anlamıştır. Haklı çıkacağı bir tartışmayı
kazanmanın, sevdiği bir insanı kaybetmeye değmeyeceğini bildiği için
kelimelerinden feragat eder.
·
Ayıp ve Sır Bilir: Başkasının bir eksiğini, hatasını ya da kendisine
emanet edilen en mahrem sırrını bilir. İnsanları ifşa etmek, küçük düşürmek
veya toplum önünde utandırmak yerine, setretmeyi (örtmeyi) bir insanlık
vazifesi görerek susar.
·
Yaradan’ı ve Kaderi Bilir: Nihai adaletin tecelli edeceği
mercii çok iyi tanır. Hakkını kullarla kavga ederek aramak yerine, her şeyi
gören, bilen ve adil olan ilahi iradeye havale ederek derin bir tevekkülle
sessizliğe çekilir.
2. İNSAN SARRAFLIĞI VE PSİKOLOJİK
FARKINDALIKTAN DOĞAN SUSKUNLUK
Yıllar içinde biriken tecrübe, insana toplumun ve
bireylerin psikolojik yapılarını analiz etme yeteneği kazandırır. Bu
farkındalık, gereksiz konuşmaların önüne set çeker:
·
Maskeleri ve Niyeti Bilir: Karşısındakinin sahte
tebessümlerini, arkadan çevirdiği işleri ve riyakarlığını net bir şekilde
görür. Ancak bu tiyatroyu bozup enerjisini tüketmek yerine, sahnelenen oyunu
sessizce izlemeyi tercih eder.
·
Yalancıyı Bilir: Söylenen sözün hilafıhakikat (yalan) olduğunu tüm
delilleriyle bilir. Fakat yalancıyı yüzleştirip köşeye sıkıştırmak yerine, onun
kendi yalanlarında boğulmasını ve kendi kendini düşüreceği durumu izlemek için
susar.
·
Cehaleti ve Sınırları Bilir: Cahille girilen hiçbir tartışmanın
kazananı olmayacağını tecrübe etmiştir. Karşı tarafın bilgi birikiminin, idrak
kapasitesinin ve zihinsel sınırlarının neyi anlayıp neyi anlamayacağını görür;
kelimelerini israf etmez.
·
Önyargıyı Bilir: Muhatabının kafasında zaten kesin bir hüküm verdiğini,
kendisi ne söylerse söylesin o katı duvarı yıkamayacağını anlar. "İnsanlar
sadece duymak istediklerini duyar" gerçeğiyle hareket eder.
·
Geçmişi ve Travmaları Bilir: Karşısındaki insanın hırçınlığının,
saldırganlığının ya da hatalarının arkasındaki çocukluk travmalarını, çektiği acıları
ve zorlu yaşam öyküsünü tahmin eder. Onu yargılamak yerine şefkatle sessiz
kalır.
·
Görgüyü ve Mahcubiyeti Bilir: Kendi başarısını, mutluluğunu,
zenginliğini ya da evlatlarının başarısını, bunlardan mahrum olan insanların
yanında anlatmaz. Karşı tarafın içini sızlatmamak, onları mahcup etmemek için
başarılarını sessizlikle gizler.
3. STRATEJİK, İLERİ GÖRÜŞLÜ VE BİLGECE
SUSKUNLUK
Bilgelik, sadece ne zaman konuşulacağını değil, asıl
ne zaman susulacağını bilmektir. Sonuçları önceden kestirebilen insan, geleceği
inşa etmek için sessizliği kullanır:
·
Zamanı ve Mekanı Bilir: Doğru bir sözün, yanlış bir zamanda
ve yanlış bir yerde söylendiğinde felakete yol açabileceğini bilir. Sözün
değerini düşürmemek için en doğru anı bekler.
·
Bedeli ve Akıbeti Bilir: Ağızdan çıkan tek bir kelimenin, bir
daha asla geri alınamayacak bir kurşun olduğunu fark etmiştir. Konuştuğu andan
itibaren ödenecek toplumsal, hukuki ya da duygusal bedelleri hesap ederek
dilini tutar.
·
Öfke Kontrolünü ve Nefsi Bilir: Tartışma anında üste çıkma, haklılığını kanıtlama
isteğinin nefsin bir kibri olduğunu anlar. Pişman olacağı bir söz söylememek ve
kimsenin canını yakmamak için öfkesini sessizlikle yutar.
·
Emeği ve Dengeyi Bilir: Bir ilişkiyi, bir yuvayı ya da bir
ortaklığı inşa etmenin yıllar aldığını, yıkmanın ise saniyeler süreceğini
bilir. Mevcut huzuru, düzeni ve dengeleri korumak adına kendi hakkından
vazgeçerek susar.
·
Sessizliğin Gücünü Bilir: Bazen en ağır eleştiriden, en büyük
çığlıktan ya da en sert darbeden daha sarsıcı olan tek şeyin asil bir sessizlik
olduğunu bilir. Sessizliğin, karşısındaki insanı kendi vicdanıyla baş başa
bırakan en ağır ceza olduğunu tecrübe etmiştir.
·
Dünyanın Geçiciliğini ve Ölümü Bilir: Bu dünyadaki makamların, kavgaların,
hırsların ve maddiyatın nihayetinde bir hiç olduğunu; kalıcı olan tek şeyin
geride bırakılan hoş bir sada olduğunu idrak etmiştir. Küçük hesapların peşinde
koşarak ömrünü ziyan etmez.
SONUÇ
İnsanın bildiğinden susması, bir kaçış ya da korkaklık
değil; aksine kelimelere, olaylara ve insanlara yukarıdan bakabilme “Resmin Tamamını Görebilmek” yeteneğidir.
Konuşmak anlık bir eylemdir; fakat bilerek susmak zamansız bir olgunluktur. Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin de buyurduğu
gibi: "Suskunluğum
asaletimdendir. Her lafa verilecek bir cevabım var elbet, lakin bir lafa
bakarım laf mı diye, bir de söyleyene bakarım adam mı diye."
Kişi dünyayı, insanı ve kendini tanıdıkça içindeki
gürültü dindirilir, yerini derin bir sükunete bırakır. Bildiğinden susan insan;
iç dünyasında barışı yakalamış, egosunu dizginlemiş ve kelimelerin gücünü
sessizliğin asaletinde eritmiş bilgedir. Söz insanı dünyaya bağlarken, bu nitelikli suskunluk insanı
kendi hakikatine ulaştırır.
M.KEMAL ADAL
& YAPAY ZEKÂ.
2. AĞUSTOS. 2026 / ANKARA
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder