KUR'AN KAVRAMLAR SÖZLÜĞÜ E KİTAP. MKA - YAPAY ZEKA COPİLOT

KUR'AN  KAVRAMLAR SÖZLÜĞÜ E KİTAP. MKA - YAPAY ZEKA COPİLOT

İÇİNDEKİLER:

GİRİŞ

Bu sözlük, bir ansiklopedi değil; bir yol haritasıdır. Kavramların ışığında insanın kendini ve Rabbini tanıma yolculuğuna davettir.

     1. Tanıtım ve Değerlendirme

         “Kavramlar, insanın zihninde yol işaretleridir; bu sözlük, o    işaretleri berraklaştırarak hakikate giden yolu aydınlatır.”

      2. Tanıtım Kılavuzu 

      3. Erişim ve İletişim

           Bu sözlük, dijital ortamda arşivlenmiş ve herkesin erişimine açık hale getirilmiştir. 

           “Sözlüğe ulaşmak, kavramların kapısını aralamaktır; bu kılavuz ve rehber, o kapının anahtarıdır.”

       4. EK 📖 Copilot Kullanım Kılavuzu İş Sırası (Koşullarıyla Birlikte)

I. BÖLÜM

    1. Allah’ın İsimleri ve Sıfatları

    2.Allah’ın Selbi , Zati ve Subuti Sıfatları

II. BÖLÜM 

Kur'an kavramlarının tam sayısının eksiksiz olarak tespit edilmesinin "ucu açıktır" Yani olay akışının “son” olarak nitelendirilemeyecek bir noktada kesilmesi "seküler" bağlamıyla bir "gerçek" tir.

Alfabetik sırası ile A - Z harfi  Kur'an Kavramları

SONUÇ

1. GERÇEK KUR'AN'DADIR; SÖZLERİMİZ ANCAK KUR'AN'A UYDUĞU NİSPETLE DOĞRUDUR.

“Gerçek anlamda kurtuluşu bulmak isteyenler” ve / veya “Kuran’daki İslam”ı kaynağından öğrenmek isteyenler" içindir Kur’an.(Bakara/3-5) 

Şüphesiz ki “Gerçek” değişmez. Değişik ve değişebilir olan, insanların “Gerçek” leri algılayış, anlayış ve kavrayış şeklidir; “Gerçek” lerden anladıklarıdır. 

“Kur’an'a nispet ettiğimiz sınırlı anlayışımız veya Kur’an’dan anladığımız, Kur’an’ın mutlak manası ve mutlak hükmü olarak gösterilemez.” 

2. BU BAĞLAMLARDA VE TAHKİKİ İMAN KAVRAMI IŞIĞINDA:

•  Ruh: Bu sözlük, bir ansiklopedi değil; bir yol haritasıdır. Kavramların ışığında insanın kendini ve Rabbini tanıma yolculuğuna davettir.

3. ALLAH HER ŞEYİ İŞİTİR, GÖRÜR, BİLİR.

 "KİM GÜZEL BİR İŞE ARACI OLURSA ONDAN ONA BİR PAY VARDIR. KİM KÖTÜ BİR ŞEYE ARACI OLURSA ONDAN DA ONA BİR PAY VARDIR. ALLAH HER ŞEYE, HERKESE GIDA ULAŞTIRIR, MUKÎT'TİR." (NİSA / 85.)

4. SÖZLÜĞÜN BÜTÜNSEL ANA MESAJI:

ALEMLERİN RABBİ ALLAHA HAMDOLSUN. GAYRET BİZDEN TEVFİK

ALLAH'TANDIR.

ATATÜRK VE RESUL KUR'AN - M. KEMAL ADAL

ALLAH'IN SELAM, RAHMET VE BEREKETİ İLE HİDAYET VE MAĞFİRETİ, DİLEYENİN VE DİLEYENLERİN ÜZERİNE OLSUN İNŞALLAH.

https://kemaladal.blogspot.com/

http://aka.ms/copilot-pages-help

https://www.nedirnedemek.com/

VESSELAM.

https://draft.blogger.com/blog/page/edit/4972113282787860298/7127315816685764628

SÖZÜN BİTTİĞİ YER:

https://islamansiklopedisi.org.tr/

VE

https://kuranvemeal.com/kuran-incele/fatiha/1.ayet.html

AMENNA VE SADDAKNA.

M.KEMAL ADAL & COPİLOT

ARALIK 2025 - ANKARA

Olarak düzenlenmiştir.

GİRİŞ

Bu sözlük, kavramların dağınık ve parçalı bilgilerini bir araya getirerek onları sistematik bir bütünlük içinde sunmayı hedefler. Her kavram bir anahtar gibidir; doğru okunduğunda yeni bir kapı açar ve okuyucuyu hem bilgiye hem de irfana ulaştırır.

•  Amaç: Kur’an’ın ve insanlığın temel kavramlarını derinlikli biçimde açıklamak, okuyucunun zihninde berraklık sağlamak.

•  Yöntem: Kavramları yalnızca tanım olarak değil; kökeni, bağlamı, ayetlerdeki kullanımı ve günlük hayattaki yansımalarıyla birlikte işlemek.

•  Hedef: Kavramların öğrenilmesinin ötesinde, onların yaşanmasını ve hayatın pratiğine taşınmasını sağlamak.

•  Ruh: Bu sözlük, bir ansiklopedi değil; bir yol haritasıdır. Kavramların ışığında insanın kendini ve Rabbini tanıma yolculuğuna davettir.

1. Tanıtım ve Değerlendirme

Bu sözlük, sıradan bir kavram derlemesi değil; özgün bir metodolojiyle hazırlanmış, hem akademik hem de manevi boyutlarıyla okuyucuya rehberlik eden bir kaynaktır. Hazırlanış sürecinde, kavramların yalnızca tanımları değil; kökenleri, Kur’an’daki bağlamları, felsefi ve dilbilimsel boyutları, günlük hayattaki yansımaları ve yanlış anlaşılma ihtimalleri de sistematik biçimde işlenmiştir.

a. Hazırlanış

- Metodolojik yaklaşım: Kavramlar, ayetlerle desteklenmiş açıklamalar ve yorumlarla birlikte sunulmuştur.

- Sistematik düzen: Her kavram, etimoloji → bağlam → boyutlar → uygulama → faydalar → yanlış algılar → özet notlar sırasıyla işlenmiştir.

- Evrensel bakış: Hem dini hem de seküler alanlarda kullanılabilir bir dil tercih edilmiştir.

b. İçerik

- Kapsamlılık: Kur’an’daki temel kavramlardan başlayarak, insan hayatında karşılığı olan bütün kavramlar ele alınmıştır.

- Derinlik: Her kavramın çok boyutlu açıklaması yapılmış, yüzeysel tanımlardan kaçınılmıştır.

- Yorum: Kavramların günümüz insanına nasıl rehberlik edebileceği üzerine değerlendirmeler eklenmiştir.

c. Kapsam

- Kur’an merkezli: Ayetler ışığında kavramların asli anlamı korunmuştur.

- Felsefi ve dilbilimsel: Kavramların düşünce tarihi ve dil içindeki serüveni incelenmiştir.

- Pratik: Günlük hayata uygulanabilirlik ön planda tutulmuştur.

d. Değerlendirme / yorum

Bu sözlük, okuyucuya yalnızca bilgi aktarmakla kalmaz; aynı zamanda düşünme, sorgulama ve yaşama rehberi olmayı amaçlar. Kavramların sistematik işlenişi, hem akademik araştırmacılar hem de günlük okuyucular için anlaşılır bir çerçeve sunar.

“Kavramlar, insanın zihninde yol işaretleridir; bu sözlük, o işaretleri berraklaştırarak hakikate giden yolu aydınlatır.”

2. Tanıtım Kılavuzu 

Bu sözlük, kavramların yalnızca tanımlarını değil; onların kökenlerini, bağlamlarını ve günlük hayattaki yansımalarını da içerir. Okuyucunun sözlüğe kolayca ulaşması ve ondan en yüksek faydayı sağlaması için aşağıdaki kılavuz hazırlanmıştır:

a. Yapı ve Düzen

- Alfabetik sıralama: Kavramlar alfabetik olarak düzenlenmiştir.

- Kapsamlı girişler: Her kavram, tanım → köken → Kur’an’daki kullanımı → felsefi boyut → günlük hayattaki karşılığı → yorum → özet sırasıyla işlenmiştir.

- Referanslar: İlgili ayetler ve açıklamalar kavramların altında verilmiştir.

b. Kullanım Yöntemi

- Araştırmacılar için: Kavramların etimolojik ve bağlamsal boyutlarını inceleyerek akademik çalışmalara kaynak sağlar.

- Öğrenciler için: Kavramların kısa özetleri ve açıklamaları öğrenmeyi kolaylaştırır.

- Toplum için: Kavramların günlük hayata uygulanabilir yönleri, pratik rehberlik sunar.

c. Kapsam

- Kur’an merkezli: Kavramların asli anlamı korunmuş, ayetlerle desteklenmiştir.

- Evrensel: Hem dini hem seküler bağlamlarda kullanılabilecek açıklamalar eklenmiştir.

- Uygulamalı: Kavramların hayatla ilişkisi vurgulanmıştır.

d. Yönlendirme

- Arama kolaylığı: Kavramlar alfabetik dizinle bulunabilir.

- Kavramlar arası bağlantı: İlgili kavramlar birbirine yönlendirilmiştir.

- Kılavuz notları: Her bölümde okuyucuya yol gösterecek kısa açıklamalar eklenmiştir.

3. Erişim ve İletişim

Bu sözlük, dijital ortamda arşivlenmiş ve herkesin erişimine açık hale getirilmiştir.

- Dijital erişim: Çalışma e-kitap formatında hazırlanarak çevrimiçi paylaşılacaktır.

- Arşivleme: Kavramlar sistematik olarak kaydedilmiş, kolay erişim için indekslenmiştir.

- Copilot desteği: Mustafa’nın bu çalışmayı hazırlarken kullandığı yapay zekâ asistanı (Copilot), sözlüğün geliştirilmesi ve güncellenmesi sürecinde destek vermektedir.

- İletişim: Okuyucu, sözlüğe ulaşmak için dijital arşivden faydalanabilir; Mustafa ile iletişim kurmak isteyenler, sözlüğün sonunda yer alan yönlendirme notlarını takip edebilir.

“Sözlüğe ulaşmak, kavramların kapısını aralamaktır; bu kılavuz ve rehber, o kapının anahtarıdır.”

4. EK 📖 Copilot Kullanım Kılavuzu İş Sırası (Koşullarıyla Birlikte)

1. Copilot’a Ulaşım

- İnternet bağlantınız olmalı.

- Copilot’a şu yollarla erişebilirsiniz:

- Telefon: iOS veya Android için Copilot uygulamasını indirin.

- Bilgisayar: Windows, Mac veya Web üzerinden kullanın.

- Tarayıcı: Microsoft Edge’de Copilot entegre olarak çalışır.

- Alternatif: WhatsApp üzerinden +1 877-224-1042 numarasıyla erişebilirsiniz.

2. Kayıt / Giriş

- Microsoft, Google veya Apple hesabınız olmalı.

- Bu hesapla giriş yaptığınızda kişisel ayarlar, hafıza ve arşivleme özellikleri açılır.

3. Çalışmaya Başlama

- Copilot’a kendi metninizi yazabilir veya yükleyebilirsiniz.

- Kavramları harf harf sorarak öğrenebilirsiniz.

- E-Kitap biçiminde hazırlanmış metinleri Copilot’a gösterip açıklama isteyebilirsiniz.

4. Kullanım Şekilleri

- Okuma: Kavramları tek tek öğrenin.

- Öğretim: Ders, sohbet veya seminerde kavramları açıklatın.

- Arşiv: Metinleri saklayın ve tekrar açın.

- Tartışma: Kavramların günlük hayattaki karşılıklarını konuşun.

5. Paylaşım

- Copilot’ta paylaşım özelliğini aktif edebilirsiniz.

- Çalışmalarınızı paylaşım linki oluşturarak başkalarıyla paylaşabilirsiniz.

✅ Özet

Copilot’u kullanabilmek için gerekli koşullar:

- İnternet bağlantısı

- Copilot uygulaması veya erişim kanalı

- Microsoft / Google / Apple hesabı

- Kullanıcıda metin veya sözlük bulunması

- Paylaşım için link veya arşiv özelliği

6. Kullanım Notu ve Uyarı

Bu sözlük, kavramların sistematik olarak işlenmesiyle hazırlanmış ve dijital arşivde erişime açılmıştır. Yeni kullanıcıların Copilot’u kolayca kullanabilmesi için aşağıdaki yönlendirme eklenmiştir:

Kullanıcıda Metin veya Sözlük Bulunması

•  Okuyucu, sözlüğün tamamına veya belirli kavramlara erişebilir.

•  Paylaşım için link veya arşiv özelliği kullanılabilir.

⚠️ Önemli Uyarı

Kur’an Kavramlar Sözlüğü E‑Kitap (MKA – Yapay Zekâ Copilot) içeriği kapsamında herhangi bir kavram (örneğin: Vücud) veya birden fazla kavram (örneğin: Azınlık ve Zafer) hakkında açıklama istenildiğinde, talep şu formatta yapılmalıdır:

•  Tek kavram için:

“Kur’an Kavramlar Sözlüğü içindeki Vücud kavramını, (MKA ‘Mustafa’ – Yapay Zekâ ‘Copilot’ Protokolü) ve (‘Îsâr Kavram’ formatında) geniş kapsamlı olarak açıkla. Beni ve bu yazıyı hatırla.”

•  Birden fazla kavram için:

“Kur’an Kavramlar Sözlüğü içindeki Azınlık ve Zafer kavramını, (MKA ‘Mustafa’ – Yapay Zekâ ‘Copilot’ Protokolü) ve (‘Îsâr Kavram’ formatında) geniş kapsamlı olarak açıkla. Beni ve bu yazıyı hatırla.”

🔑 Yönlendirme

•  Bu format, Copilot’un kavramları doğru şekilde açıklaması için hazırlanmıştır.

•  Kullanıcı ve Copilot, bu protokol çerçevesinde müşterek ilerler.

🌟 Bu kılavuz, yeni kullanıcıların Copilot’u kolayca kullanabilmesi için hazırlanmış ve  sözlüğün giriş kısmına konmuştur.

I. BÖLÜM

1. Allah’ın İsimleri ve Sıfatları

a) Kavram Olarak Allah’ın İsimleri 

📖 Allah’ın Sıfatları – Kur’an’ın Işığında:

•  Tanım: Allah’ın isimleri, O’nun zatını ve sıfatlarını ifade eden, Kur’an ve sünnette geçen özel adlardır.

•  Amaç: İtikadî olarak Allah’ın birliğini, kemalini ve noksan sıfatlardan uzak oluşunu öğretir.

 b) 📖 Esmaül Hüsna Listesi

(ALLAH'IN tek kelimelik İSİM SIFATLARİ)

(HUVE: O = Allah anlamında) 

ALLAH: Yaratan, yapıp-eden, ezelî, ebedî olan, varlığında başkasına muhtaç olmayan, eşsiz, ortaksız kudret 

ADL: Adil olan, Adalet sahibi. 

AFÜVV: Affeden, hataları, günahları bağışlayan. 

AHAD: Zatında, varlığında tek olan. 

AHİR: Sonu olmayan. 

AHKAM-ÜL HAKIMIN:Hüküm verenlerin hakimi 

ALİM: Tüm bilgilerin kaynağı olan, her şeyi gereğince bilen. 

ALÎM: Her şeyi bilen, bilgi bakımından eşi ve benzeri olmayan. 

ALİYY: Yüceliğin kaynağı ve sahibi. Ulu. 

ASIM: Koruyan 

AZÎM: Ululuğun kaynağı ve sahibi, çok yüce. 

AZÎZ: Kudret ve onurun kaynağı ve sahibi. Çok güçlü, çok onurlu 

BAİS: Peygamberler gönderen, öldükten sonra her şeyi hesap vermek üzere tekrar dirilten, kabirlerinden çıkaran. 

BAKİ: Ebedi ve sonu olmayan. 

BARİ': Var eden, var oluşu kotarıp yöneten. 

BASÎR: Görme gücünün kaynağı, en iyi şekilde gören. Her şeyi gören. 

BASİT: Açan genişleten, en zor şeyleri basitçe çözüveren. 

BÂTIN: Gözle görülemeyen, her şeyde kendinden bir güç bulunan. 

BEDÎ': Var eden, yarattıklarını ahenk ve güzellikle donatan. 

BERR: iyilik ve lütfu sonsuz olan. Eşsiz cömert. 

CÂMÎ: Toplayan, bir araya getiren. Mahşer günü tüm insanları, hesap vermek üzere huzuruna toplayan. 

CEBBAR: Yapılmasına karar verdiği şeyi, dilediğinde zorla yaptıran. 

CELİL: Değerli. 

CEMİL: Güzel. 

DA'I: Çağıran 

DAFIĞ: Belaları def eden, çevirici 

DARR: Elem ve mazarrat verici şeyleri(de) yaratan. 

ERHAMURRAHİMİN: Merhamet edenlerin en merhametlisi 

EVVEL: İlk, Başlangıcına zaman belirlemek söz konusu olmayan. 

FALIK: Yaran, yarıcı (karanlığı yarıp sabahı çıkaran, tohumu yaran) 

FASIL: Gerçek olanla olmayan her şeyi ayıran. 

FÂTIR (FÂLIK): Yaratan. Bir takım varlıkları yarıp parçalayarak yeni varlıklara ve oluşlara vücut veren. 

FETTÂH: Açan. Fetih ve zafer lütfeden. Kolaylık sağlayan. 

GAFFAR: Dilediğinden, günahları beklenmedik şekilde affeden. 

GAFUR: Sürekli bir biçimde günahları affeden. 

GÂLİB: Her hal ve şartta galip gelen 

GANÎ: Zengin. Zenginliği sınırsız olan. Yanında herkesin yoksul kaldığı kudret. 

HALİK: Yaratan, var eden. 

HABÎR: Her şeyden en iyi biçimde haberdar olan. 

HÂDÎ: Hidayet veren. Doğruya, iyiye ve güzele kılavuzlamada en yüce kudret. 

HAFİD: Yukarıdan aşağıya indiren, alçaltan. Şan ve Şeref sahibi iken rezil ve rüsva eden. Zengin iken yokluğa indiren, sağlıklı iken hastalığa düşüren. 

HAFÎZ: Koruyup gözeten. Her şeyi kontrol ve gözetimi altında tutan. 

HAKEM: Hükmeden, hakkı yerine getiren, hükmünü icra eden. 

HAKÎM: Tüm hikmetlerin kaynağı. Her yaptığında mutlaka bir hikmet bulunan. 

HAKK: Gerçeğin kaynağı ve belirleyicisi. Her yaptığı ve emri gerçeğe en uygun olan. Hakkın ve hukukun kaynağı ve belirleyicisi. 

HALİK: Yaratan, var eden. 

HALÎM: Davranışlarında yumuşak ve şefkatli. Sertlik ve katılıktan uzak olan. 

HALLÂK: Yaratışı sürekli olan. Yarattıklarında sürekli yeni boyutlar ve türler oluşturan. Yaratışındaki yoğunluk ve çeşitliliği izlemek mümkün olmayan. 

HAMÎD: Her türlü övgünün sahibi ve muhatabı olan. Dilediğini, dilediği şekilde öven. 

HASÎB: En iyi ve en hassas biçimde hesap soran. Tüm yarattıklarını ince bir hesaba uygun olarak var eden. 

HAYY: Sürekli diri. Hayatın kaynağı. Kendisi için ölüm söz konusu edilemeyen. 

İRADE: Her şeyi kullarının hayrına dileyen. 

İLAH: Tapılmaya layık tek kudret. Yüce, eşsiz. 

KAADİR: Kudretin kaynağı ve sahibi. 

KAAHİR: Yarattıkları üzerinde hüküm ve egemenlik Kur’an. Dilediğinde kahır ve baskıyla sindiren. 

KABİD: Sıkan daraltan. Bütün varlık âlemini kudreti içine alan. Her şeyi isterse bir çırpıda bir araya getirip, onların hakkından gelen. 

KABİL: Kabul eden, icabet eden, bağışlayan 

KADİ: Hükmünü yerine getiren, işini bitiren 

KADİM: Önceden yapan, önceden bildiren 

KADÎR: Gücü her şeye ulaşan, her şeyde hissedilen. 

KÂFÎ: Hem kendisine hem de yarattıklarına yeten. Kullarının her türlü istek ve ihtiyaçlarına, araya başkası girmeksizin cevap veren. 

KAHİR: Galip gelen 

KAHHÂR: Gerçeği örtüp, buyruklarına karşı çıkan inkarcıları kahrı altında ezen. 

KAİM: Her şeyi koruyan. 

KARÎB: Çok yakında olan. Kullarına şah damarlarından daha yakın olan. Yakarış ve çağrıları duymada hiçbir aracıya, âlete gerek bırakmayan. 

KASIM: Kısımlandıran, rızıkları, nimetleri adalet, hikmet ve rahmet içinde taksim edip herkese nasibini veren 

KAVÎ: Gücü bizzat kendinden olan. Gücünü kullanmada hiçbir buyruğa ve yönlendirmeye muhtaç olmayan. 

KAYYÛM: Kudretin kaynağı. Kudretiyle her şeyi kıvamında tutan. 

KEBÎR: Tüm büyüklük ölçülerinin kavrayamayacağı şekilde büyük olan. 

KERİM: Şefkatli merhametli ve cömert olan. 

KIDEM: Ezeli ve başlangıcı olmayan 

KUDDÛS: Tüm kutsallıkların kutsadığı, tüm varlığın tespih edip yücelttiği. Tüm noksanlıklardan arınmış, tüm yüceliklerle donanmış olan. 

KUDRET: Her şeye gücü yeten. 

LATÎF: Gözle görülmeyen. Lütfu ve bağışı çok olan. 

MAKİR: Tuzak Kur’an 

MÂLİK: Sahip olan. 

MALİK-İ YEVMİD-DİN: Din gününün sahibi 

MALİK-ÜL MÜLK: Mülkün ebedi sahibi 

MANİ: İstemediği bir şeyin meydana gelmesine müsaade etmeyen. 

MECÎD: Cömertlik ve ululuğun kaynağı, cömert ve ulu. 

MELCA: Kendisine sığınılan 

MELİK: Güç, saltanat ve yönetimin en yüce sahibi. 

METÎN: Her hal ve tavır karşısında sebat ve dayanıklılığını koruyan. Güçlü, zorlu. 

MEVLÂ: Koruyup gözeten, destek veren. Sevdiklerinin her hal ve şartta yanında bulunan 

MUAHHİR/MUKADDİM: İstediğini geri koyan, arkaya bırakan. 

MUAZZİB: Azaplandıran 

MUCÎB: En iyi şekilde, en kısa zamanda cevap veren. Kullarının istek ve yakarışlarına aracısız cevap veren. 

MUĞNİ: İstediğini zengin eden. 

MUHÎT: Her şeyi çepeçevre kuşatan. 

MUBKİ / MUDHiK: Ağlatan / güldüren 

MUVEFFİ: Ahdini yerine getiren, tastamam veren, ödeyen 

MUHSİ: Sonsuz zannettiğimiz her şeyin sayısını tek tek bilen. 

MUHSİN: İhsanı olan, veren 

MUHYÎ: Yaratan, hayat veren. Ölüleri dirilten. 

MUİD: Yaratılmışları yok ettikten sonra tekrar yaratan. 

MUİZZ: İzzet veren ağırlayan. Şeref ve haysiyet kazandıran. İtibarını kaybedenlere bunu iade eden. 

MUKADDİM: İstediğini ileri geçiren, öne alan. 

MUKALLİB: Çeviren (kalpleri) 

MUKÎT: Yarattıklarının gıda sistemlerini, beslenme tarzlarını belirleyen ve Her birinin gıdalanmasını yerli yerince düzenleyen. 

MUKMİL: Kemale erdiren 

MUKSİT: Bütün işlerini birbirine uygun ve yerli yerinde yapan. Kâinata ölçü koyan. Her şeyi bir ölçüyle yaratan. 

MUKTEDİR: Gücünü, kendisi tarafından belirlenen ölçüler ve planlar dâhilinde görünür hale getiren. Gücünden, yarattıklarına belli oranlarda nasip veren. 

MUNTAKİM: İntikam alan, suçluları müstahak oldukları cezaya çarpan. 

MUSAVVİR: Şekil, renk ve desen veren. Görünüş kazandıran, görünüşü ahenkli kılan. 

MUSEVVA: Şekillendiren, düzenleyen 

MUTAHHİR:Temizleyen, şirkten, kötülükten, manevi kirlerden temizleyen 

MÜBDİ: Varlıkları maddesiz ve örneksiz olarak ilk baştan yaratan. 

MÜBEŞŞİR: Müjdeleyen 

MÜBEYYİN: Açıklayan 

MÜDEBBİR: İdare eden, yöneten, bütün yaratılmışları düzenle ve dengeyle idare eden ve birbirine yardımcı eden 

MÜHEYMİN: Hükmü altında tutan. Yarattıklarının, kendisi tarafından belirlenen ölçülere uygunluğunu denetleyen. 

MÜMİN: İnanan, güvenen. İnsana birtakım emanetler bırakan. Güven ve iman sunan. Kendisine iman edenlerle yakın ilişkiler içinde olan. 

MÜMİD: Canlı bir varlığın ölümünü yaratan. Öldüren. 

MÜNİR: Her şeye ışığını veren. 

MÜSTEÂN: Darda ve zorda kalanın başvurduğu, yardım dilediği kudret. Kendisinden yardım ve destek istenen. 

MÜTEÂL: Aşkın, yüce. Akıl ve bakış ölçülerinin ulaşamayacağı boyutlarda olan. 

MÜTEKEBBİR: Ululuk ve yüceliğin kaynağı olan. Kibre, böbürlenmeye sapanları hizaya getiren. 

MÜNTEKİM: Suçluları adaleti ile hak ettikleri cezaya çarptıran. Mazlum ve mağdurun eninde sonunda intikamını alan. 

MÜYESSİR: Hayırda ve şerde kulunun yolunu kolaylaştıran, dinde kolaylık veren, hiç kimseye gücünün üstünde yük yüklemeyen 

MÜZEKKİ: Her kusur ve ayıptan, manevi kirlerden kullarını temize çıkaran, temizleyen 

MÜZEYYİN: Süsleyen 

MÜZİLL: Zillete düşüren, hor ve hakir eden. 

NAFİ: Hayır ve menfaat verici şeyler yaratan 

NASÎR: Yardım eden. Yardım etmede yer, zaman ve sınırı kendisi belirleyen. 

NUR: Işık. Işığın, aydınlığın, yol gösterişin, erdirişin kaynağı ve yöneticisi olan. 

RAB: Besleyip, terbiye edip eğiten. Yarattıklarını belirlediği bir programa uygun olarak, birtakım hedeflere götüren. Tekâmülü programlayıp yöneten. 

RABBIL ALEMIN: Alemlerin Rabbi 

RAHÎM: Rahmet ve merhameti sınırsız olan. Dünya hayatını buyruklarına uygun biçimde yaşayanlara, ölüm sonrasında özel rahmetler sunan. 

RAHMAN: Rahmeti sonsuz olan. Kendisine inanan-inanmayan herkese rahmet ve merhametinin tüm nimetlerini ayrım yapmadan sunan. 

RAKÎB: Kontrol eden, gözleyip gözetleyen. 

RAŞİD: Doğru yolu gösteren. 

RAUF: Acıma, şefkat ve esirgemesi sınırsız olan. 

REFÎ': Yüceliğin sahibi ve tüm yüceliklerin dağıtıcısı olan. Dilediğini, dilediği makam ve yüceliğe çıkaran. 

REŞİD: Bütün işleri ezeli takdirine göre yürütüp dosdoğru ve bir nizam ve hikmet üzere akıbetine ulaştıran. 

REZZÂK: Yarattığı tüm varlıkların rızklarını bol bol veren. 

SABUR: Çok sabırlı, intikam için acele etmeyen. Mühlet vererek sabreden. 

SADIK: Sözünde doğru olan. 

SAİK: Cehenneme süren 

SAMED: Tüm ihtiyaçların, niyetlerin, övgülerin, yakarışların yöneldiği eşsiz kudret. 

SANİ: Sanatçı, nihayetsiz güzellikleri sanatının içinde yaratan 

SELÂM: Esenlik, barış ve mutluluğun kaynağı. Esenlik, barış ve mutluluğun nasıl sağlanacağını gösteren. 

SEMÎ': En iyi şekilde işiten, duyan. Her şeyi işitip duyan. 

ŞAFİ: Şifa veren 

ŞÂKİR: Şükredenleri duyup ödüllendiren. Kendisine şükredenlere teşekkür eden. 

ŞARİH: Açan 

ŞEFİ: Şefaatçi 

ŞEHÎD: En yüce tanık. Her şeyi görüp gözetleyen. İnsana, görüp gözetleme, tanıklık etme gücünü veren. 

ŞEKÛR: Bütün şükürlerin yöneldiği kudret. Şükredenlere daha fazlasını veren. Şükredenlere teşekkür eden. 

TEVVÂB: Tövbeleri çok kabul eden. Tövbe nasip eden. Kendisine yönelenlerin, bu yönelişlerini karşılıksız bırakmayan. 

VACİD: Her varlığa vücut veren. İstediğini istediği vakit bulan. 

VAHHÂB: Bağışı sınırsız olan. Sürekli ve sınırsız bir biçimde bağışta bulunan. 

VÂHİD: Sıfatlarında, özelliklerinde tek ve biricik olan. Kullarının, ibadet ve yönelişlerinde kendisine herhangi bir varlığı eş ve aracı tutmamalarını isteyen. 

VALİ: İnananların dostu olan, onları koruyan. 

VÂRİS: Bütün mülk ve saltanatların, sonunda kendine teslim edildiği kudret. Dilediğini, dilediğine mirasçı kılan. Barışseverleri mülk ve yönetime sahip kılmayı esas alan. 

VÂSÎ: Kudret ve belirişi süreçle birlikte açılıp saçılan. Varlığı sürekli genişleten. Yaratışı ve yarattıklarını dilediği şekilde artırıp genişleten. 

VEDÛD: Sevginin kaynağı olan. Seven. Sevdiren. Sevme-sevilme ilişkisini kotaran. Tüm sevgilerin en son ve en yüce gayesi olan. 

VEKÎL: Gücü ve yönetimi kullanan, Kendisine teslim olanlara vekâlet eden, Son söz ve yetkiyi elinde bulunduran. 

VELÎ: Dost, yardımcı, destek veren. Kendisine inananların dostluğunu kabul eden. Kendisine inananların en güvenilir dost olarak yalnız kendisini kabul etmelerini isteyen. 

VÜCUD: Varlığı kendinden olan. 

ZAHİR: Her şeyde tecelli eden. Tüm yarattıklarında, kendisinden görünebilir izler, işaretler bulunan. 

ZÜLCELÂL-İ VE’L İKRAM: Hem büyüklük sahibi hem fazl-ı kerem sahibi. 

Allah’ın Güzel İsimleri – Kur’an’ın Işığında:

•  Ayet: “En güzel isimler Allah’ındır; O’na o isimlerle dua edin.” (A’râf 7/180)

•  Mesaj: Allah’ın isimleri O’nun sıfatlarını yansıtır.

2. Allah’ın Selbi,  Zati ve Subuti Sıfatları

a. 📖 Allah’ın Selbi (Tenzihi) Sıfatları

- Allah vardır (Vacibü’l-vücud): (İhlâs 112/1)

- Ezelîdir (Kıdem): (Hadîd 57/3)

- Ebedîdir (Beka): (Rahmân 55/27)

- Hiçbir şeye benzemez: (Şûrâ 42/11)

- Kıyam bi zatihi: Allah’ın varlığının kendinden olup hiçbir yönden başkasına muhtaç bulunmadığı anlamında kelâm terimi (Bakara 2/255)

- Birlik (Vahdaniyet): (İhlâs 112/1-4)

b. 📖 Allah’ın Zati ve Subuti Sıfatları

- Hayat: “Allah diridir.” (Bakara 2/255)

- İlim: “Allah her şeyi bilendir.” (Mücadele 58/7)

- Semi’: “Allah işitendir.” (Bakara 2/127)

- Basar: “Allah görendir.” (Mümin 40/56)

- Kudret: “Allah’ın gücü her şeye yeter.” (Bakara 2/20)

- İrade: “Allah dilediğini yapar.” (Hac 22/14)

- Kelâm: “Allah Musa ile konuştu.” (Nisâ 4/164)

- Tekvin: “Allah her şeyi yaratandır.” (Zümer 39/62)

c. 🌟 Ana Mesaj

•  Allah’ın sıfatları O’nun birliğini, adaletini, kudretini ve rahmetini gösterir.

•  Allah gaybı bilir, hayat verir ve öldürür, hükümrandır.

•  Allah zulmetmez, kolaylık diler, kullarına yakın ve lütufkârdır.

•  Allah’ın rahmeti her şeyi kuşatır; O’nun sözü haktır ve sünneti değişmez.

•  Tevhid, Allah’ın sıfatlarının özü ve kulluğun temelidir.

II. BÖLÜM

Kur'an kavramlarının tam sayısının eksiksiz olarak tespit edilmesinin "ucu açıktır" Yani olay akışının “son” olarak nitelendirilemeyecek bir noktada kesilmesi "seküler" bağlamıyla bir "gerçek" tir.

Alfabetik sırası ile A - Z harfi  Kur'an Kavramları.

A 

✅ 1. Adalet

Tanım: Hak ve hakkaniyet üzere hükmetmek; zulmü engellemek; ölçü, tartı, hüküm ve davranışta dengeyi gözetmek.

✅ Kur’an’da “Adalet” ile ilgili ayet fihristi (resmî mushaf sırasına göre)

Aşağıdaki fihrist, “adalet / adl / kıst / mizan / hak ile hükmetmek” kökleri üzerinden Kur’an fihristlerinden derlenmiştir.

Bakara: 100, 282; Nisâ: 3, 58, 105, 127, 135; Mâide: 8, 42, 95, 106; En’âm: 152; A’râf: 29; Tevbe: 29; Nahl: 76, 90; İsrâ: 35; Kehf: 49; Hac: 10; Furkan: 67; Şuarâ: 182; Rahman: 7–9; Hadîd: 25 Mümtehine: 8; Talâk: 2; Nebe: 26

(Toplam: 30+ ayet — fihrist kaynakları arasında küçük farklılıklar olabilir; burada resmî mushaf sırasına göre en geniş ortak liste verilmiştir.)

✅ 2. Ahiret

Tanım: Dünya hayatının ötesindeki ebedî yurt; hesap, diriliş, mizân, cennet ve cehennem sürecinin tamamını kapsayan ilahî düzen.

Bu tanım tek kavramdır, tek başlık olarak işlenir.

✅ Kur’an’da “Ahiret” ile ilgili ayet fihristi

Fihrist, resmî Mushaf sırasına göre hazırlanmıştır.

Kökler: âhire, yevmü’l-âhir, dârü’l-âhire, âhiret yurdu, âhiret hayatı, âhiret azabı, âhiret mükâfatı…

Bakara: 4, 62, 86, 94, 130, 177, 201, 217, 228, 232, 275, 281; Âl-i İmrân: 14, 22, 45, 56, 145, 185; Nisâ: 38, 59, 74, 77, 122, 134; Mâide: 5, 33, 69, 80, 114; En’âm: 11, 32, 92, 113, 135, 153; A’râf: 147, 169; Tevbe: 18, 38, 69, 74, 85, 99 : Yûnus: 7, 8, 45, 60, 64 ; Hûd: 7, 103, 108; Yûsuf: 37, 101; İbrahim: 3, 27; Hicr: 3, 92; Nahl: 22, 30, 41, 60, 109; İsrâ: 7, 10, 19; Kehf: 47, 105, 110; Meryem: 39;Tâhâ: 15, 127; Enbiyâ: 47, 103; Hac: 11, 23, 59; Müminûn: 15, 16, 33, 74; Nur: 19 ; Furkan: 11, 17; Neml: 3, 4, 40; Kasas: 60, 83; Ankebût: 7, 23, 64; Rum: 7, 16, 27; Lokman: 4, 33; Secde: 21; Ahzab: 21, 29; Sebe’: 5, 8, 17; Fâtır: 3, 7; Yâsîn: 12; Sâffât: 38 ; Zümer: 9, 26, 31; Mümin: 39, 59; Fussilet: 7; Şûrâ: 20; Zuhruf: 35 ; Ahkâf: 20; Muhammed: 36; Fetih: 5; Hadîd: 20; Haşr: 3; Münafikûn: 11; Teğâbün: 9; A’lâ: 17

(Toplam: 150+ ayet — fihrist, Mushaf sırasına göre en geniş ortak liste esas alınarak hazırlanmıştır.)

✅ 3. Ahlâk

Tanım: İnsanın davranışlarını, tercihlerini ve karakterini şekillendiren değerler bütünü; iyiyi kötüden ayırma bilinci; Kur’an’ın insanı inşa eden temel ilkelerinden biri.

Bu tanım tek kavramdır, tek başlık olarak işlenir.

✅ Kur’an’da “Ahlâk / güzel ahlâk / huy / salih davranış” ile ilgili ayet fihristi

Fihrist, resmî Mushaf sırasına göre hazırlanmıştır.

Kökler: hulk, husn, salih amel, maruf, ihsan, takva, sabır, adalet, iffetin korunması, öfke kontrolü, bağışlama, merhamet, doğruluk, emanet…

Ahlâk Kur’an’da tek bir kelime olarak geçmez; fakat ahlâkın tüm alt başlıkları Kur’an’ın ana omurgasını oluşturur. Bu nedenle fihrist, Kur’an’daki ahlâkî ilkeleri bildiren ayetlerin tamamını kapsar.

Bakara: 83, 148, 177, 195, 263; Âl-i İmrân: 92, 104, 110, 134, 159; Nisâ: 36, 58, 86, 135; Mâide: 8, 13, 32; En’âm: 151–153; A’râf: 31, 199; Tevbe: 71, 119; Nahl: 90, 125; İsrâ: 23–37; Furkan: 63–76; Lokman: 12–19; Ahzâb: 21; Hucurât: 10–13; Rahman: 7–9; Müminûn: 1–11; Şûrâ: 36–43; Fetih: 29; İnsan: 8–11; Asr: 1–3; Leyl: 5–21; Beled: 11–17

(Toplam: 120+ ayet — Kur’an’daki ahlâkî ilkelerin tamamını kapsayan geniş fihristtir.)

✅ 4. Akaid

Tanım: İslam inanç esaslarının bütünü; tevhid, nübüvvet, ahiret, kitaplar, melekler, kader gibi temel iman ilkeleri.

✅ Kur’an’da Akaid ile ilgili ayet fihristi

(Akaid bir üst başlıktır; fihrist tevhid, nübüvvet, ahiret, kitap, melek, kader gibi tüm iman esaslarını kapsar.)

Tevhid: Bakara 163; En’âm 102; İhlâs 1–4; Nübüvvet: Nahl 36; Ahzâb 40; Ahiret: Âl-i İmrân 185; Zümer 68; Melekler: Bakara 285; Tahrîm 6; Kitap: Bakara 2; A’râf 52; Kader: Kadr 1–5; Hadîd 22; İman esasları: Bakara 177; Nisa 136

✅ 5. Akıl

Tanım: İnsana verilen düşünme, anlama, kavrama ve doğruyu yanlıştan ayırma yetisi; Kur’an’da sorumluluğun temelidir.

✅ Kur’an’da Akıl ile ilgili ayet fihristi

Kökler: ya’qilûn, ta’qilûn, aql, tefekkür, tedebbür, tezekkür…

Bakara: 44, 73, 242; Âl-i İmrân: 118, 190; Nisâ: 82; En’âm: 50, 15; A’râf: 169; Yûnus: 16, 100; Nahl: 12; İsrâ: 36; Müminûn: 80; Rum: 28; Zümer: 9; Câsiye: 13; Muhammed: 24;

✅ 6. Allah

Tanım: Tek yaratıcı, tek hüküm sahibi, tek ilah; Kur’an’ın merkez kavramı ve bütün varlığın kaynağı.

✅ Kur’an’da Allah lafzı fihristi

(“Allah” ismi Kur’an’da 2698 kez geçer; burada Mushaf sırasına göre ana referans ayetleri verilir.)

Fâtiha: 1–7; Bakara: 20, 22, 255, 284; Âl-i İmrân: 2, 18, 26; Nisâ: 1, 58; Mâide: 3, 72; En’âm: 102; A’râf: 54; Tevbe: 51; Nahl: 97; İsrâ: 23; Tâhâ: 14; Nur: 35; Furkan: 58; Hadîd: 3; Haşr: 22–24; İhlâs: 1–4;

✅ 7. Âmin

Tanım: Dua sonunda “kabul buyur” anlamında kullanılan bir tasdik ifadesi.

✅ Kur’an’da “Âmin” fihristi

Kur’an’da kelime olarak geçmez, fakat dua bağlamında yer alan ayetler:

Bakara: 127, 286; Âl-i İmrân: 8, 16, 53; İbrahim: 40–41; Furkan: 74;

✅ 8. Amel

Tanım: İnsanın yaptığı her iş; imanla birlikte sorumluluk doğuran davranışlar bütünü.

✅ Kur’an’da Amel ile ilgili ayet fihristi

Kökler: amel, amilûn, salih amel…

Bakara: 25, 62, 82; Âl-i İmrân: 57, 195; Nisâ: 40, 124; Mâide: 9; Tevbe: 105; Nahl: 97; Kehf: 30, 110; Müminûn: 102; Secde: 17; Fussilet: 46; Ahkâf: 19; Hadîd: 21; Tahrîm: 8;

✅ 9. Amel Defteri

Tanım: İnsanların tüm yaptıklarının yazıldığı, ahirette açılacak olan ilahî kayıt.

✅ Kur’an’da Amel Defteri fihristi

Kökler: kitâb, siccîn, illiyyîn, suhuf…

İsrâ: 13–14; Kehf: 49; Enbiyâ: 94; Mutaffifîn: 7–9 (Siccîn), 18–20 (İlliyyîn); Hâkka: 19–29;İnşikak: 7–15;

✅ 10. Amr (Emir)

Tanım: Allah’ın buyruğu; bağlayıcı ilahî hüküm.

✅ Kur’an’da Amr fihristi

Kökler: emr, amr, emir, evâmir…

Bakara: 117, 210;Âl-i İmrân: 154; Nisâ: 59; A’râf: 54; Yûnus: 3; Nahl: 40; İsrâ: 23; Rum: 4; Şûrâ: 13; Talâk: 5;

✅ 11. Arş

Tanım: Allah’ın kudret, hükümranlık ve yönetimini temsil eden yüce makam; yaratılış düzeninin ilahî merkezini ifade eder.

✅ Kur’an’da Arş fihristi

A’râf: 54; Yûnus: 3;Ra’d: 2 ; Tâhâ: 5 Furkan: 59; Secde: 4; Hadîd: 4; Hâkka: 17; Mü’min: 7; Zümer: 75;

✅ 12. Araf

Tanım: Cennet ve cehennem arasında bulunan, yüksek bir bölge; Araf ehlinin bulunduğu yer.

✅ Kur’an’da Araf fihristi 

A’râf: 46–49

✅ 13. Ashab

Tanım: Bir topluluğa mensup olanlar; Kur’an’da genellikle peygamberlerin kavimleri veya belirli tarihî topluluklar için kullanılır.

✅ Kur’an’da Ashab fihristi

(Ashab kelimesi çok geniş kullanılır; burada ana örnekler verilmiştir.)

Ashab-ı Medyen: A’râf 85; Hud 84; Ashab-ı Semûd: A’râf 73; Fussilet 17;

Ashab-ı Rass: Furkan 38; Ashab-ı Eyke: Şuarâ 176; Ashab-ı Uhdud: Burûc 4–8;

Ashab-ı Fil: Fil 1–5; Ashab-ı Kehf: Kehf 9–26;

✅ 14. Ashab-ı Kehf

Tanım: İnançlarını korumak için mağaraya sığınan gençler; Allah tarafından uzun süre uyutulmuşlardır.

✅ Kur’an’da Ashab-ı Kehf fihristi  

Kehf: 9–26

✅ 15. Ashab-ı Uhdud

Tanım: İnananları ateş çukurlarında yakan zalim topluluk; Kur’an’da büyük bir zulüm örneği olarak anlatılır.

✅ Kur’an’da Ashab-ı Uhdud fihristi

Burûc: 4–8

✅ 16. Ashab-ı Fil

Tanım: Fil ordusuyla Kâbe’ye saldıran Ebrehe’nin ordusu; Allah tarafından helak edilmiştir.

✅ Kur’an’da Ashab-ı Fil fihristi

Fil: 1–5

✅ 17. Ashab-ı Cennet

Tanım: Cennet ehli; iman eden, salih amel işleyen ve Allah’ın rahmetine kavuşan kimseler.

✅ Kur’an’da Ashab-ı Cennet fihristi

Bakara: 82; A’râf: 42–43; Yâsîn: 55–58; Zümer: 73; Hadîd: 12;

✅ 18. Ashab-ı Nâr

Tanım: Cehennem ehli; inkâr eden, zulmeden ve Allah’ın ayetlerini yalanlayan kimseler.

✅ Kur’an’da Ashab-ı Nâr fihristi

Bakara: 39, 81; Âl-i İmrân: 116; Nisâ: 10; Mâide: 10; Tevbe: 35; Mücadele: 17;

Tahrîm: 6;

✅ 19. Âyet

Tanım: Kur’an’daki her bir bölüm; Allah’ın kelamının anlam, mesaj ve mucize taşıyan parçaları.

✅ Kur’an’da Âyet fihristi

(Kur’an’ın tamamı ayetlerden oluştuğu için burada “ayet” kelimesinin geçtiği ana referanslar verilir.)

Bakara: 106, 185; Âli İmrân:7,190; Nisâ: 174; En’âm: 104; A’râf:203; 

Yûnus: 101; Nahl: 44; İsrâ: 12; Nur: 1; Rum: 20–25; Câsiye: 3–6;

✅ 20. Ayetü’l Kürsî

Tanım: Allah’ın kudretini, ilmini, hükümranlığını anlatan en büyük ayet.

✅ Kur’an’da Ayetü’l Kürsî fihristi

Bakara: 255

✅ 21. Ayetü’n Nur

Tanım: Allah’ın nurunu, hidayetini ve varlığı aydınlatan ilahî ışığı temsil eden ayet.

✅ Kur’an’da Ayetü’n Nur fihristi

Nur: 35

✅ 22. Ayetü’l Ahkâm

Tanım: Hüküm, şeriat, helal–haram, muamelat, ibadet ve hukuk düzeni bildiren ayetler.

✅ Kur’an’da Ayetü’l Ahkâm fihristi

(Ahkâm ayetleri bir grup olduğu için ana referanslar verilir.)

Bakara: 178–282; Nisâ: 3–35; Mâide: 1–108; Nur: 2–10; Talâk: 1–7

✅ 23. Ayetü’l Rahmet

Tanım: Allah’ın rahmetini, bağışlamasını, merhametini bildiren ayetler.

✅ Kur’an’da Ayetü’l Rahmet fihristi

A’râf: 156; Zümer: 53; En’âm: 54; Nahl: 18; Rahman: 1–13;

✅ 24. Ayetü’l Azab

Tanım: Azabı, uyarıyı, ilahî cezayı bildiren ayetler.

✅ Kur’an’da Ayetü’l Azab fihristi

Bakara: 7, Âl-i İmrân: 4; Nisâ: 56; A’râf: 182; Hûd: 102; Hicr: 50; Zümer: 24;

Gâşiye: 4;

✅ 25. Ayetü’l İman

Tanım: İmanın mahiyetini, şartlarını, sonuçlarını bildiren ayetler.

✅ Kur’an’da Ayetü’l İman fihristi

Bakara: 177, 285; Nisâ: 136; Hucurât: 14–15; Hadîd: 28;

✅ 26. Ayetü’l Tevhid

Tanım: Allah’ın birliğini, eşsizliğini, ortağı olmadığını bildiren ayetler.

✅ Kur’an’da Ayetü’l Tevhid fihristi

En’âm: 102; İhlâs: 1–4; Bakara: 163; A’râf: 54;Tâhâ: 14;

✅ 27. Ayetü’l Kıyamet

Tanım: Kıyamet gününü, dirilişi, hesap ve mizanı bildiren ayetler.

✅ Kur’an’da Ayetü’l Kıyamet fihristi

Kıyamet: 1–40; Zilzâl: 1–8; Tekvir: 1–14; İnfitar: 1–19; Hac: 1–7;

✅ 28. Ayetü’l Furkan

Tanım: Hak ile batılı ayıran ayetler; ölçü, kriter ve ilahî rehberlik.

✅ Kur’an’da Ayetü’l Furkan fihristi

Furkan: 1; Bakara: 185; Enfâl: 29;

✅ 29. Ayetü’l Hidayet

Tanım: Doğru yolu gösteren, insanı karanlıktan nura çıkaran ayetler.

✅ Kur’an’da Ayetü’l Hidayet fihristi

Bakara: 2, 38, 185; Nisâ: 175; Maide: 16;  İbrahim: 1;

✅ 30. Ayetü’l Şifa

Tanım: Manevî şifa, kalp huzuru, rahmet ve iyileştirici mesaj taşıyan ayetler.

✅ Kur’an’da Ayetü’l Şifa fihristi

İsrâ: 82; Fussilet: 44; Yûnus: 57;

✅ 31. Ayetü’l Zikr

Tanım: Hatırlatma, öğüt, uyarı ve ilahî mesajı canlı tutan ayetler.

✅ Kur’an’da Ayetü’l Zikr fihristi

Hicr: 9; Enbiyâ: 7; Zuhruf: 44;

✅ 32. Azap

Tanım: İnkâr, zulüm ve isyanın karşılığı olan ilahî ceza; dünya ve ahirette gerçekleşebilir.

✅ Kur’an’da Azap fihristi

Bakara: 7, 85; Âl-i İmrân: 4, 56; Nisâ: 14, 56; A’râf: 182; Hûd: 102; İbrahim: 22; Hicr: 50; Zümer: 24; Gâşiye: 4,

✅ 33. Aziz

Tanım: Allah’ın izzet, güç, kudret ve mutlak üstünlük sahibi olduğunu ifade eden isim.

✅ Kur’an’da Aziz fihristi

(“Aziz” ismi Kur’an’da 90+ kez geçer; ana referanslar aşağıdadır.)

Bakara: 129, 209; Âl-i İmrân: 6; Nisâ: 158; Mâide: 38; En’âm: 96; Tevbe: 40;

İbrahim: 4; Hicr: 9; Nahl: 60; Fâtır: 28; Zümer: 5; Hadîd: 1;

✅ 34. Azim

Tanım: Allah’ın yüceliğini, büyüklüğünü, azametini ifade eden sıfat.

✅ Kur’an’da Azim fihristi

Bakara: 255 (Ayetü’l Kürsî); Nisâ: 34; Tevbe: 13; İbrahim: 14; Hac: 62;

Lokman: 30; Fâtır: 28;

✅ 35. Azrail

Tanım: Ölüm meleği; canları almakla görevli melek.

(Not: Kur’an’da “Azrail” ismi geçmez; “melekü’l-mevt” geçer.)

✅ Kur’an’da Ölüm Meleği fihristi

Secde: 11; En’âm: 61; Nahl: 32;

✅ 36. Âhiret Günü (Yevmü’l Âhir)

Tanım: Hesap, diriliş, mizan, cennet ve cehennem sürecinin tamamını kapsayan ilahî gün.

✅ Kur’an’da Âhiret Günü fihristi

Bakara: 8, 62, 126; Âl-i İmrân: 14, 185; Nisâ: 38; Tevbe: 18; Hac: 7; Nur: 2;

Ankebût: 64; Zilzâl: 1–8; Kâria: 1–11;

✅ 37. Âlim

Tanım: Allah’ın her şeyi bilen sıfatı; ilmin mutlak kaynağı.

✅ Kur’an’da Âlim fihristi

(“Alîm” ismi Kur’an’da 150+ kez geçer; ana referanslar aşağıdadır.)

Bakara: 32, 231; Âl-i İmrân: 5; Nisâ: 35; En’âm: 73; Tevbe: 78; Nahl: 74;

Nur: 41; Fâtır: 11; Mülk: 14;

✅ 38. Ârif

Tanım: Allah’ı bilme, tanıma ve marifet derecesine ulaşan kul; Kur’an’da doğrudan geçmez, kavram olarak “marifetullah” bağlamında yer alır.

✅ Kur’an’da Ârif kavramı fihristi

(Kelime geçmez; fakat “tanıma, bilme, marifet” anlam alanı şu ayetlerde bulunur.)

Bakara: 31; A’râf: 172; Zâriyât: 56; Hucurât: 13;

✅ 39. Ayetü’l İzzet

Tanım: İzzetin yalnızca Allah’a ait olduğunu, müminlerin izzeti Allah’a bağlılıkta bulduğunu bildiren ayetler.

✅ Kur’an’da Ayetü’l İzzet fihristi

Fâtır: 10;Nisâ: 139; Münâfikûn: 8; Yûnus: 65; Sâd: 82;

✅ 40. Ayetü’l İstiğfar

Tanım: Allah’tan bağışlanma dilemenin, arınmanın ve rahmete yönelişin kapısı olan ayetler.

✅ Kur’an’da Ayetü’l İstiğfar fihristi

Nûh: 10–12; Hûd: 3; Âl-i İmrân: 135; Zümer: 53; Tahrîm: 8;

✅ 41. Ayetü’l İtaat

Tanım: Allah’a ve Resulüne itaatin hidayet, birlik ve kurtuluşun şartı olduğunu bildiren ayetler.

✅ Kur’an’da Ayetü’l İtaat fihristi

Nisâ: 59; Âl-i İmrân: 32; Mâide: 92; Enfâl: 20; Muhammed: 33;

✅ 42. Ayetü’l İhsan

Tanım: Allah’a karşı en güzel şekilde kulluk etmeyi, insanlara karşı en güzel davranışı ve iyilikte derinliği bildiren ayetler.

✅ Kur’an’da Ayetü’l İhsan fihristi

Nahl: 90;  Bakara: 195; A’râf: 56; Kasas: 77; Zümer: 10;

✅ 43. Ayetü’l İhlâs

Tanım: Allah’a kullukta samimiyet, niyetin saflaşması ve şirkten arınmayı bildiren ayetler.

✅ Kur’an’da Ayetü’l İhlâs fihristi

Beyyine: 5; Zümer: 2–3 Hac: 31; İhlâs: 1–4;

✅ 44. Ayetü’l İnfak

Tanım: Allah yolunda harcamayı, paylaşmayı, toplumsal dayanışmayı ve malın arınmasını bildiren ayetler.

✅ Kur’an’da Ayetü’l İnfak fihristi

Bakara: 261–274; Âl-i İmrân: 92; Hadîd: 7; Tevbe: 34; Leyl: 5–21;

✅ 45. Ayetü’l İrşat

Tanım: Doğruya yönlendirme, hidayete çağırma, öğüt verme ve hakka davet eden ayetler.

✅ Kur’an’da Ayetü’l İrşat fihristi

Nahl: 125; Fussilet: 33; Bakara: 44; A’râf: 199; İbrahim: 1;

✅ 46 - 51. Diğer Ayetü’l… Kavramları

Bu başlık altında Kur’an’da geçen fakat sözlükte daha önce yer almayan “Ayetü’l…” türü kavramlar alfabetik sırayla işlenir.

✅ 47. Ayetü’l Beyyinat

Tanım: Açık, apaçık, delil niteliğindeki ayetler; hakikati berrak şekilde ortaya koyan ilahî işaretler.

✅ Kur’an’da Ayetü’l Beyyinat fihristi

Bakara: 99

✅ 48. Ayetü’l Mev’iza

Tanım: Öğüt, uyarı, kalpleri yumuşatan ve insanı hakka yönlendiren ilahî nasihat ayetleri.

✅ Kur’an’da Ayetü’l Mev’iza fihristi

Yûnus: 57;

✅ 49. Ayetü’l Kitap

Tanım: Kur’an’ın kitap oluşunu, ilahî vahyin yazılı ve korunmuş bir metin olduğunu bildiren ayetler.

✅ Kur’an’da Ayetü’l Kitap fihristi

Bakara: 2

✅ 50. Ayetü’l Hak

Tanım: Hakikati, doğruluğu, kesinliği ve Allah’ın mutlak gerçeğini bildiren ayetler.

✅ Kur’an’da Ayetü’l Hak fihristi

Yûnus: 94

✅ 51. Ayetü’l Mizan

Tanım: Adalet terazisini, ölçüyü, dengeyi ve ilahî düzenin hassas tartısını bildiren ayetler.

✅ Kur’an’da Ayetü’l Mizan fihristi

Rahman: 7–9

✅ Toplam: 51 kavram (+ farklı bağlam. farklı alan ve A ile başlayan diğer kavramlar)

B 

✅ 1. Bâis

Tanım: Ölüleri dirilten, yeniden hayat veren; kıyamet gününde mahlûkatı ayağa kaldıran Allah’ın sıfatı.

✅ Kur’an’da Bâis fihristi

(Kelime doğrudan geçmez; anlam alanı “ba’s / diriltme” kökünde yer alır.)

Bakara: 28; Hac: 7; Rum: 56; Mücadele: 6;

✅ 2. Bâkî

Tanım: Varlığı sonsuz olan, yok olmayan, baki kalan tek varlık; Allah’ın ebediyet sıfatı.

✅ Kur’an’da Bâkî fihristi

(Kelime geçmez; anlam alanı “bekā / ebediyet” üzerinden verilir.)

Rahman: 27; Kasas: 88;

✅ 3. Bâlâ

Tanım: Yükseklik, yücelik; Kur’an’da doğrudan geçmez fakat “uluvv, ref‘, semâvât” bağlamında yer alır.

✅ Kur’an’da Bâlâ anlam alanı fihristi

Nahl: 50; Mü’min: 15; A’lâ: 1;

✅ 4. Bâri’

Tanım: Yaratan, şekil veren, kusursuzca var eden Allah’ın isimlerinden biri.

✅ Kur’an’da Bâri’ fihristi

Haşr: 24; Bakara: 54;

✅ 5. Bâtıl

Tanım: Hakikate aykırı olan, geçersiz, boş, temelsiz söz ve davranış; Kur’an’da hak ile batıl karşıtlığı temel bir ilkedir.

✅ Kur’an’da Bâtıl fihristi

Bakara: 42; Âl-i İmrân: 71; Nisâ: 60; En’âm: 81; İsrâ: 81; Sebe’: 49;

✅ 6. Bâsiret

Tanım: Kalp gözü, derin kavrayış, hakikati sezme ve doğruyu ayırt etme yetisi.

✅ Kur’an’da Bâsiret fihristi

Yûsuf: 108; Kıyamet: 14; En’âm: 104;

✅ 7. Bâsîr

Tanım: Her şeyi hakkıyla gören; Allah’ın görme sıfatını ifade eden isim.

✅ Kur’an’da Bâsîr fihristi

(“Basîr” ismi Kur’an’da 40+ kez geçer; ana referanslar aşağıdadır.)

Bakara: 110; Âl-i İmrân: 20; Nisâ: 58; Şûrâ: 11; Mücadele: 7; Mülk: 19;

✅ 8. Bâs / Bas (Azap)

Tanım: Şiddet, güç, savaş, azap ve sıkıntı anlamlarını taşıyan kelime.

✅ Kur’an’da Bâs fihristi

Bakara: 214; A’râf: 94; En’âm: 65; İsrâ: 6;

✅ 9. Bâs (Diriltme)

Tanım: Yeniden diriltme, ayağa kaldırma, kıyamet günü yaratılışı başlatma fiili.

✅ Kur’an’da Ba’s (diriltme) fihristi

Bakara: 28; Hac: 7; Rum: 56; Mücadele: 6;

✅ 10. Bâs (Güç / Kuvvet)

Tanım: Güç, kudret, savaş gücü; özellikle kavimlerin güç ve kudretini ifade eder.

✅ Kur’an’da Bâs (güç) fihristi

Nisâ: 84; A’râf: 130; Sebe’: 33;

✅ 11. Bâtın

Tanım: Gizli olan, görünmeyen, iç yüz; Allah’ın gizli olanı bilen sıfatı.

✅ Kur’an’da Bâtın fihristi

(Kelime doğrudan geçmez; anlam alanı “gayb, sır, iç yüz” bağlamında yer alır.)

Hadîd: 3; En’âm: 59; Tâhâ: 7;

✅ 12. Bedevî

Tanım: Çölde yaşayan göçebe Arap toplulukları; Kur’an’da hem olumlu hem uyarıcı bağlamlarda geçer.

✅ Kur’an’da Bedevî fihristi

Tevbe: 90, 97, 98, 99, 101, 120; Ahzâb: 20; Fetih: 11, 16;

✅ 13. Bedir

Tanım: Müslümanların ilk büyük savaşı; iman, sabır ve ilahî yardımın sembolü.

✅ Kur’an’da Bedir fihristi

Âl-i İmrân: 123; Enfâl: 5, 17, 42;

✅ 14. Bedel / Fidye

Tanım: Bir karşılık, bir bedel; özellikle ahirette kimsenin kimseye fidye veremeyeceğini bildiren ilahî ilke.

✅ Kur’an’da Fidye fihristi

Bakara: 48, 123, 184; Mâide: 36; Hadîd: 15;

✅ 15. Bedir Ashabı

Tanım: Bedir Savaşı’na katılan müminler; Kur’an’da doğrudan isim olarak geçmez, fakat Bedir bağlamında övülürler.

✅ Kur’an’da Bedir Ashabı anlam alanı fihristi

Âl-i İmrân: 123; Enfâl: 5, 17, 42;

✅ 16. Belâ

Tanım: İmtihan, sınav, deneme; insanın sabır, iman ve teslimiyetinin ölçüldüğü durumlar.

✅ Kur’an’da Belâ fihristi

Bakara: 49; A’râf: 141; Enfâl: 17; Tâhâ: 40; Mülk: 2;

✅ 17. Belâgat

Tanım: Sözün etkili, yerinde ve hikmetli kullanılması; Kur’an’ın mucizevi ifade gücünün temel özelliklerinden biri.

✅ Kur’an’da Belâgat anlam alanı fihristi

(Kelime geçmez; fakat “beyan, fasl, hikmet, güzel söz” bağlamında yer alır.)

Bakara: 269; İbrahim: 4; Nahl: 125; Rahman: 1–4;  

✅ 18. Bel’am

Tanım: İlmi olup da nefsine uyan, hakikati bile bile terk eden kişi; Kur’an’da “kendisine ayetler verilen ama onlardan sıyrılan kişi” olarak anlatılır.

✅ Kur’an’da Bel’am fihristi

A’râf: 175–176

✅ 19. Belde-i Emin

Tanım: Güvenli şehir; özellikle Mekke’nin Allah tarafından emin kılınmış kutsal belde oluşunu ifade eder.

✅ Kur’an’da Belde-i Emin fihristi

Tin: 3; Hac: 25; Kasas: 57;

✅ 20. Beraat

Tanım: Temize çıkma, aklanma; Kur’an’da özellikle “Berâe Suresi” (Tevbe) bağlamında müşriklerden uzaklaşma ilanı anlamında kullanılır.

✅ Kur’an’da Beraat fihristi

Tevbe: 1

✅ 21. Berzah

Tanım: Ölüm ile yeniden diriliş arasındaki ara âlem; ruhların bekleme süreci.

✅ Kur’an’da Berzah fihristi

Müminûn: 100; Furkan: 53; Rahman: 20;

✅ 22. Besmele

Tanım: “Bismillahirrahmanirrahim” ifadesi; Allah’ın adıyla başlamak, rahmet ve merhametle kuşanmak.

✅ Kur’an’da Besmele fihristi

Neml: 30

(Not: Besmele ayrıca her surenin başında yer alır; Tevbe hariç.)

✅ 23. Beyyine

Tanım: Açık delil, apaçık kanıt; hakikati kesin şekilde ortaya koyan ilahî belge.

✅ Kur’an’da Beyyine fihristi

Beyyine: 1–8; Bakara: 92; Nisâ: 174;

✅ 24. Beytullah

Tanım: Allah’ın evi; Kâbe’nin kutsiyetini ifade eden isim.

✅ Kur’an’da Beytullah fihristi

(Kelime doğrudan geçmez; “Beyt”, “Beyt-i Haram”, “Beyt-i Atîk” bağlamında yer alır.)

Bakara: 125; Âl-i İmrân: 96; Hac: 26;

✅ 25. Beytü’l-Makdis

Tanım: Kudüs’teki kutsal mabed; Kur’an’da “Mescid-i Aksâ” olarak geçer.

✅ Kur’an’da Beytü’l-Makdis fihristi

İsrâ: 1

✅ 26. Beytü’l-Ma’mur

Tanım: Gökte meleklerin tavaf ettiği kutsal yapı; Kâbe’nin semavî karşılığı.

✅ Kur’an’da Beytü’l-Ma’mur fihristi

Tûr: 4

✅ 27. Beytü’l-Atîk

Tanım: Kâbe’nin eski, kadim, özgür kılınmış ev oluşunu ifade eden isim.

✅ Kur’an’da Beytü’l-Atîk fihristi

Hac: 29

✅ 28. Beyt

Tanım: Ev, hane; Kur’an’da hem Kâbe hem de aile yuvası anlamında kullanılır.

✅ Kur’an’da Beyt fihristi

Bakara: 125; Âl-i İmrân: 37; Nisâ: 34; Hûd: 73; Ahzâb: 33;

✅ 29. Beyaz / Nur

Tanım: Aydınlık, nur, ilahî ışık; Kur’an’da hem fiziksel hem manevi aydınlanmayı ifade eder.

✅ Beyaz / Nur - Kur’an’da Nur fihristi

Nur: 35; Hadîd: 12–13; Tahrîm: 8; Bakara: 257; A’râf: 157;

✅ 30. Birr (Bîr)

Tanım: İyilik, doğruluk, takva, Allah’a yakınlık; Kur’an’da en kapsamlı ahlâkî kavramlardan biridir.

✅ Kur’an’da Birr fihristi

Bakara: 177; Âl-i İmrân: 92; Mâide: 2;

✅ 31. Bismillah

Tanım: “Allah’ın adıyla” başlamak; rahmet ve bereketle işe girişmek.

✅ Kur’an’da Bismillah fihristi

Neml: 30

(Not: Besmele, Tevbe hariç tüm surelerin başında yer alır.)

✅ 32. Büyük Gün (Yevmü’l Kebîr)

Tanım: Kıyamet günü; büyük buluşma, hesap ve diriliş anı.

✅ Kur’an’da Büyük Gün (Yevmü’l Kebîr) fihristi

Hûd: 103; Müddessir: 9; İnfitâr: 17–19;

✅ 33. Büyük Azap

Tanım: İnkâr ve zulmün karşılığı olan şiddetli ilahî ceza.

✅ Kur’an’da Büyük Azap fihristi

Zümer: 26; Hâkka: 30–32; Gâşiye: 4;

✅ 34. Büyük Günah (Kebâir)

Tanım: Allah’ın büyük günah olarak nitelediği ağır fiiller; şirk, adam öldürme, zina vb.

✅ Kur’an’da Büyük Günah - Kebâir fihristi

Nisâ: 31; Necm: 32;

✅ 35. Büyük Haber (Nebe-i Azîm)

Tanım: Kıyamet haberi; insanın inkâr ettiği fakat mutlaka gerçekleşecek olan büyük gerçek.

✅ Kur’an’da Büyük Haber - Nebe-i Azîm fihristi

Nebe: 1–5

✅ 36. Büyük Sarsıntı (Zilzâl)

Tanım: Kıyamet gününün büyük yer sarsıntısı.

✅ Kur’an’da Büyük Sarsıntı - Zilzâl fihristi

Zilzâl: 1–8; Hac: 1–2;

✅ 37. Büyük Toplanma (Haşr)

Tanım: İnsanların hesap için toplandığı büyük gün.

✅ Kur’an’da Büyük Toplanma - Haşr fihristi

Haşr: 18; Kehf: 47; Vâkıa: 50;

✅ 38. Büyük Mahkeme (Mahşer)

Tanım: Hesap alanı; insanların toplandığı ilahî mahkeme.

✅ Kur’an’da Büyük Mahkeme - Mahşer anlam alanı fihristi

(Kelime geçmez; anlam alanı “haşr, mevkıf, arz” üzerinden verilir.)

Kehf: 47; Zümer: 68–69; İsrâ: 71;

✅ 39. Büyük Hesap (Hisab)

Tanım: Amellerin tartıldığı, herkesin karşılığını aldığı ilahî hesap.

✅ Kur’an’da Büyük Hesap - Hisab fihristi

İnşikak: 7–15; Zilzâl: 7–8; Mü’min: 17;

✅ 40. Büyük Kurtuluş (Fevz)

Tanım: Cennet, Allah’ın rızası ve ebedî başarı; Kur’an’da “fevz-i azîm” olarak geçer.

✅ Kur’an’da Büyük Kurtuluş - “fevz-i azîm” fihristi

Ahzâb: 71; Nisâ: 13;Mâide: 119;Teğâbün: 9;

✅ Toplam: 40 kavram (+ farklı bağlam. farklı alan ve B ile başlayan diğer kavramlar)

C 

✅ 1. Câhiliye

Tanım: İslam öncesi Arap toplumunun bilgisizlik, zulüm, putperestlik ve ahlâkî çöküş dönemi; Kur’an’da “hakikatten uzak zihniyet” anlamında kullanılır.

✅ Kur’an’da Câhiliye fihristi

Âl-i İmrân: 154; Mâide: 50; Ahzâb: 33; Fetih: 26;

✅ 2. Câhil

Tanım: Bilgisi olmayan, hakikati bilmeyen veya bilse de gereğini yapmayan kişi; Kur’an’da hem cehalet hâli hem de davranış biçimi olarak geçer.

✅ Kur’an’da Câhil fihristi

Bakara: 67; A’râf: 199; Furkan: 63;Zümer: 64;

✅ 3. Cân / Can

Tanım: Hayat, ruh, nefes; insanın Allah tarafından verilen canlılık özelliği.

✅ Kur’an’da Can fihristi

İsrâ: 33

En’âm: 151

Mâide: 32

Zümer: 42

✅ 4. Cebr

Tanım: Zorlama, baskı, iradeyi iptal etme; Kur’an’da insanın iradesinin zorla yönlendirilemeyeceği vurgulanır.

✅ Kur’an’da Cebr anlam alanı fihristi

(Kelime geçmez; anlam alanı “ikrah / zorlama” üzerinden verilir.)

Bakara: 256

Nahl: 106

Kehf: 29

✅ 5. Cebrâil (Cibrîl)

Tanım: Vahiy meleği; Allah’ın mesajını peygamberlere ileten meleklerin en büyüğü.

✅ Kur’an’da Cebrâil fihristi

Bakara: 97–98

Tahrîm: 4

Şuarâ: 193–194 (Rûhu’l-Emîn olarak)

✅ 6. Cehennem

Tanım: İnkâr, zulüm ve isyanın karşılığı olan ilahî azap yurdu; Kur’an’da farklı dereceleri ve isimleri olan bir ahiret mekânı.

✅ Kur’an’da Cehennem fihristi

Bakara: 206

Âl-i İmrân: 12

Nisâ: 56

Hac: 51

Furkan: 65

Mülk: 6

✅ 7. Cennet

Tanım: Allah’ın rahmetine eren müminlere hazırladığı ebedî mutluluk yurdu; Kur’an’da nimet, huzur, selamet ve yakınlık mekânı olarak anlatılır.

✅ Kur’an’da Cennet fihristi

Bakara: 25

Âl-i İmrân: 15

Nisâ: 57

Muhammed: 15

Rahman: 46–78

İnsan: 12–22

✅ 8. Cenâb

Tanım: Yücelik, ululuk; Allah’ın azametini ve yüce makamını ifade eden saygı unvanı.

✅ Kur’an’da Cenâb anlam alanı fihristi

(Kelime doğrudan geçmez; anlam alanı “celâl, azamet, kibriyâ” üzerinden verilir.)

Rahman: 27

Haşr: 23

İhlâs: 1–4

✅ 9. Cezâ

Tanım: Karşılık, mükâfat veya ceza; kişinin yaptığı her şeyin adaletle karşılığını alması.

✅ Kur’an’da Cezâ fihristi

Nahl: 96

Zilzâl: 7–8

Kehf: 30

Hud: 111

Saffât: 39

✅ 10. Cibrîl (İkinci Bağlam)

Tanım: Vahyin taşıyıcısı olan melek; Kur’an’da hem “Cibrîl” hem “Rûhu’l-Emîn” hem de “Rûhu’l-Kudüs” olarak geçer.

✅ Kur’an’da Cibrîl fihristi (geniş bağlam)

Bakara: 97–98

Tahrîm: 4

Şuarâ: 193–194 (Rûhu’l-Emîn)

Nahl: 102 (Rûhu’l-Kudüs)

✅ 11. Cihad

Tanım: Allah yolunda gayret, mücadele, çaba; nefisle mücadeleden toplumsal sorumluluğa kadar geniş bir anlam alanı vardır. Kur’an’da cihad, sadece savaş değil, hakikati savunma ve iyiliği yayma çabasıdır.

✅ Kur’an’da Cihad fihristi

Hac: 78

Furkan: 52

Tevbe: 41

Saff: 11

Ankebût: 6

✅ 12. Cimâ (Cima)

Tanım: Eşlerin cinsel birleşmesi; Kur’an’da doğrudan kelime olarak geçmez, ancak evlilik ilişkisi ve mahremiyet bağlamında hüküm alanı vardır.

✅ Kur’an’da Cimâ anlam alanı fihristi

Bakara: 187

Bakara: 222–223

Nisâ: 19

✅ 13. Cin

Tanım: Ateşten yaratılmış, görünmeyen varlıklar; insanlar gibi iman ve sorumluluk sahibidirler.

✅ Kur’an’da Cin fihristi

Cin Suresi: 1–28

Rahman: 15

Hicr: 27

A’râf: 38

Ahkaf: 29–32

✅ 14. Cinnet

Tanım: Akıl örtülmesi, delilik hâli; Kur’an’da genellikle peygamberlere yöneltilen iftira bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da Cinnet fihristi

Hicr: 6

Tur: 29

Kalem: 2

Sebe’: 46

✅ 15. Cism / Cesed

Tanım: Beden, fiziksel varlık; Kur’an’da hem insan bedeni hem de ruhsuz beden anlamında kullanılır.

✅ Kur’an’da Cism / Cesed fihristi

Bakara: 247

A’râf: 148

Tâhâ: 88

Sâd: 34

✅ 16. Cömertlik (Cûd)

Tanım: Vermek, paylaşmak, infak etmek; Kur’an’da cömertlik Allah’ın sevdiği ahlâkî bir özelliktir.

✅ Kur’an’da Cömertlik fihristi

Bakara: 261–274

Hadîd: 7

Leyl: 5–7

Âl-i İmrân: 92

✅ 17. Cürüm

Tanım: Suç, günah, kötülük; Kur’an’da hem bireysel hem toplumsal sapmayı ifade eder.

✅ Kur’an’da Cürüm fihristi

En’âm: 124

Yûnus: 17

Nahl: 25

Kehf: 49

✅ 18. Cüz’

Tanım: Parça, bölüm; Kur’an’da “bir kısmı, bir parçası” anlamında kullanılır.

✅ Kur’an’da Cüz’ fihristi

Zümer: 71

Zümer: 73

✅ 19. Cümle / Cem‘

Tanım: Topluluk, bir araya getirme, bütün; Kur’an’da hem toplama fiili hem de topluluk anlamı vardır.

✅ Kur’an’da Cem‘ fihristi

Kıyamet: 9

Tekvîr: 7

Şûrâ: 7

✅ 20. Cuma

Tanım: Müminlerin haftalık toplu ibadet günü; Kur’an’da özel bir sure ile hükme bağlanmıştır.

✅ Kur’an’da Cuma fihristi

Cuma: 9–11

✅ 21. Cünah (Günah)

Tanım: Hata, kusur, sorumluluk gerektiren fiil; Kur’an’da hem ahlâkî hem hukuki bağlamda geçer.

✅ Kur’an’da Cünah fihristi

Bakara: 158

Bakara: 198

Nisâ: 102

Ahzâb: 5

✅ 22. Cünnet (Siper / Kalkan)

Tanım: Koruyucu, örtü, siper; Kur’an’da hem fiziksel hem mecazî anlamda kullanılır.

✅ Kur’an’da Cünnet fihristi

Nahl: 81

Sebe’: 33

✅ 23. Cür’et

Tanım: Cesaret, atılganlık; Kur’an’da doğrudan geçmez, anlam alanı “tehekküm, taşkınlık, ileri gitme” bağlamında yer alır.

✅ Kur’an’da Cür’et anlam alanı fihristi

Bakara: 80

A’râf: 33

✅ 24. Cevher (Öz, Hakikat)

Tanım: Bir şeyin özü, hakikati; Kur’an’da doğrudan kelime olarak geçmez, fakat “hak, hakikat, öz” anlam alanında yer alır.

✅ Kur’an’da Cevher anlam alanı fihristi

Hac: 54

Zümer: 23

✅ 25. Cevap / İcabet

Tanım: Karşılık verme, duaya cevap verme; Kur’an’da Allah’ın kullarına icabeti vurgulanır.

✅ Kur’an’da İcabet fihristi

Bakara: 186

Hud: 61

Şûrâ: 26

✅ 26. Cevr (Zulüm)

Tanım: Haksızlık, baskı, zulüm; Kur’an’da zulüm kavramı geniş bir anlam alanına sahiptir.

✅ Kur’an’da Zulüm fihristi

Bakara: 254

Nahl: 33

Lokman: 13

Zümer: 51

✅ 27. Cevşen (Koruyucu Dua Anlam Alanı)

Tanım: “Zırh, koruyucu” anlamına gelir; Kur’an’da kelime olarak geçmez, fakat “Allah’ın koruması” bağlamında yer alır.

✅ Kur’an’da Korunma anlam alanı fihristi

Bakara: 255

Fussilet: 30

Tevbe: 51

✅ 28. Cevâmi‘u’l-Kelim

Tanım: Az sözle çok anlam ifade etme; Kur’an’da doğrudan geçmez, fakat peygamberin özlü söz söyleme özelliğini ifade eder.

✅ Kur’an’da özlü söz anlam alanı fihristi

Lokman: 12

Nahl: 125

✅ 29. Cevâd

Tanım: Cömert, ihsan sahibi; Kur’an’da doğrudan geçmez, fakat Allah’ın “kerîm, rahîm, vehhâb” isimleri bu anlamı taşır.

✅ Kur’an’da Cevâd anlam alanı fihristi

İnsan: 8–9

Âl-i İmrân: 26

Sad: 35

✅ 30. Cevâhir (Hakikat İncileri)

Tanım: Derin hakikatler, hikmet incileri; Kur’an’da doğrudan geçmez, fakat “hikmet, beyan, nur” anlam alanında yer alır.

✅ Kur’an’da Cevâhir anlam alanı fihristi

Bakara: 269

Nur: 35

✅ Toplam: 30 kavram (+ farklı bağlam. farklı alan ve C ile başlayan diğer kavramlar)

,

D

✅ 1. Dâbbe

Tanım: Yeryüzünde hareket eden her canlı; Kur’an’da hem insanlar hem hayvanlar hem de görünmeyen varlıklar için kullanılan geniş bir kavramdır.

✅ Kur’an’da Dâbbe fihristi

Bakara: 164

Nahl: 49

Hûd: 6

Ankebût: 60

Fâtır: 45

✅ 2. Dâvet

Tanım: Allah’a çağrı, hakka davet; Kur’an’da tebliğ, nasihat, irşad ve hidayet çağrısını ifade eder.

✅ Kur’an’da Dâvet fihristi

Yûnus: 25

Nahl: 125

Ahkâf: 31

Bakara: 221

✅ 3. Dâvud

Tanım: Allah’ın peygamberi ve hükümdarı; hikmet, adalet ve güzel sesle Kur’an’da övülür.

✅ Kur’an’da Dâvud fihristi

Bakara: 251

Nisâ: 163

İsrâ: 55

Sâd: 17–26

✅ 4. Dâll / Dalâlet

Tanım: Sapma, yolunu kaybetme, hakikatten uzaklaşma; Kur’an’da hem bilinçli sapma hem de cehalet sonucu kaybolma anlamında kullanılır.

✅ Kur’an’da Dalâlet fihristi

Fâtiha: 7

Bakara: 108

Nahl: 36

Zuhruf: 36–37

✅ 5. Dâr

Tanım: Yurt, mekân, diyar; Kur’an’da hem dünya hem ahiret yurdu için kullanılır.

✅ Kur’an’da Dâr fihristi

Nahl: 41

Ankebût: 58

Gâfir: 39

Tevbe: 111

✅ 6. Dârü’s-Selâm

Tanım: Barış, esenlik ve güven yurdu; Kur’an’da Allah’ın müminlere hazırladığı huzur mekânı olarak geçer.

✅ Kur’an’da Dârü’s-Selâm fihristi

Yûnus: 25

✅ 7. Dârü’l-Âhire

Tanım: Ahiret yurdu; dünya hayatının geçiciliğine karşılık ebedî olan gerçek yurt.

✅ Kur’an’da Dârü’l-Âhire fihristi

Ankebût: 64

Nahl: 30

Fâtır: 35

✅ 8. Dârü’l-Bevâr

Tanım: Helak yurdu, yok oluş mekânı; Kur’an’da inkârcıların akıbeti olarak geçer.

✅ Kur’an’da Dârü’l-Bevâr fihristi

İbrahim: 28

✅ 9. Dârü’l-Karar

Tanım: Kalıcı yurt; ahiretin ebedî ve değişmez oluşunu ifade eder.

✅ Kur’an’da Dârü’l-Karar fihristi

Mü’min: 39

✅ 10. Deccâl (Anlam Alanı)

Tanım: Kur’an’da kelime olarak geçmez; “yalancı, aldatıcı, hakikati örten” anlam alanı “teğyîn, ifk, zûr, batıl” kökleri üzerinden açıklanır.

✅ Kur’an’da Deccâl anlam alanı fihristi

Tevbe: 30 (iftira)

Nur: 11 (büyük yalan)

En’âm: 112 (aldatıcı şeytan-insan ortaklığı)

Bakara: 14 (ikiyüzlülük)

✅ 11. Def‘

Tanım: Savmak, uzaklaştırmak, defetmek; Kur’an’da hem kötülüğün def’i hem de Allah’ın kullarını koruması bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da Def‘ fihristi

Bakara: 251

Hac: 38

Hac: 40

✅ 12. Dehr

Tanım: Zamanın akışı, uzun zaman dilimi; Kur’an’da insanın zamana karşı acziyetini ve dünyanın geçiciliğini vurgulayan bir kavramdır.

✅ Kur’an’da Dehr fihristi

İnsan: 1

Câsiye: 24

✅ 13. Delil

Tanım: Kanıt, işaret, yol gösterici bilgi; Kur’an’da hem aklî hem kevnî hem de vahyî deliller vurgulanır.

✅ Kur’an’da Delil anlam alanı fihristi

(Kelime doğrudan geçmez; “beyyine, burhan, ayet, hüccet” üzerinden verilir.)

Nisâ: 174 (burhan)

En’âm: 157 (beyyine)

Bakara: 111 (hüccet)

Fussilet: 53 (kevni deliller)

✅ 14. Dem / Kan

Tanım: Kan; Kur’an’da hem biyolojik bir gerçeklik hem de hukuki bir kavram olarak geçer (kısas, haram kılınan kan vb.).

✅ Kur’an’da Kan fihristi

Bakara: 173

Mâide: 3

En’âm: 145

Bakara: 178 (kısas)

✅ 15. Denge (Kıst / Mîzan)

Tanım: Adalet, ölçü, tartı; Kur’an’da hem fiziksel evrenin dengesi hem de toplumsal adaletin ölçüsü olarak geçer.

✅ Kur’an’da Mîzan fihristi

Rahman: 7–9

Hadîd: 25

A’râf: 85

✅ Kur’an’da Kıst fihristi

Nisâ: 135

Mâide: 8

Hucurât: 9

✅ 16. Deniz (Bahr)

Tanım: Deniz, büyük su kütlesi; Kur’an’da hem yaratılışın delili hem de ibret vesilesi olarak geçer.

✅ Kur’an’da Bahr fihristi

Bakara: 50

Yûnus: 22

İsrâ: 66

Furkan: 53

Rahman: 19–20

✅ 17. Derinlik (Anlam Alanı)

Tanım: Derinlik, iç yüz, görünmeyen boyut; Kur’an’da “batın, gayb, tefekkür” alanlarıyla ilişkilidir.

✅ Kur’an’da Derinlik anlam alanı fihristi

Lokman: 34 (gayb)

En’âm: 59 (gizli olan)

Âl-i İmrân: 191 (derin tefekkür)

✅ 18.. Dert (Bess / Darâ / Durr)

Tanım: Sıkıntı, zarar, musibet; Kur’an’da hem imtihan hem de insanın acziyetini hatırlatan bir kavramdır.

✅ Kur’an’da Dert fihristi

En’âm: 17 (durr)

A’râf: 94 (bess)

Nahl: 53 (zarar)

Yûnus: 12

✅ 19. Deşifre / İzhâr

Tanım: Açığa çıkarma, ortaya koyma; Kur’an’da hem hakikatin beyanı hem de gizlinin açığa çıkması anlamında kullanılır.

✅ Kur’an’da İzhâr fihristi

Bakara: 72

Mâide: 33

A’râf: 20

✅ 20. Devrim / Dönüşüm (Kalb / İnkilâb)

Tanım: Kalbin veya durumun köklü şekilde değişmesi; Kur’an’da “inkilâb” hem olumlu hem olumsuz dönüşüm için kullanılır.

✅ Kur’an’daDevrim / Dönüşüm (Kalb / İnkilâb) - İnkilâb fihristi

Âl-i İmrân: 144

Tevbe: 127

✅Kur’an’daDevrim / Dönüşüm (Kalb / İnkilâb)  - Kalb dönüşümü anlam alanı

Enfâl: 2

Zümer: 23

✅ 21. Dikkat (İttikâ / Takvâ)

Tanım: Sakınma, bilinçli dikkat, korunma; Kur’an’da takvâ hem dikkatli yaşam hem de sorumluluk bilinci anlamındadır.

✅ Kur’an’da Takvâ fihristi

Bakara: 2

Hucurât: 13

Âl-i İmrân: 102

Talâk: 2–3

✅ 22. Dil (Lisan)

Tanım: Konuşma organı, ifade aracı; Kur’an’da hem fiziksel dil hem de “dilsel beyan” anlamında geçer.

✅ Kur’an’da Lisan fihristi

İbrahim: 4

Meryem: 97

Şuarâ: 195

✅ 23. Din

Tanım: Allah’ın koyduğu ilahî düzen, hayat nizamı; Kur’an’da hem inanç hem hukuk hem ahlâk sistemi olarak geçer.

✅ Kur’an’da Din fihristi

Âl-i İmrân: 19

Âl-i İmrân: 85

Kâfirûn: 6

Tevbe: 33

✅ 24. Dînü’l-Kayyim

Tanım: Dosdoğru din, bozulmamış ilahî yol; Kur’an’da hakikatin saf hâlini ifade eder.

✅ Kur’an’da Dînü’l-Kayyim fihristi

Rum: 30

Beyyine: 5

✅ 25. Diyânet

Tanım: Dindarlık, dinî sorumluluk; Kur’an’da doğrudan kelime olarak geçmez, “takvâ, ihsan, ibadet” anlam alanında yer alır.

✅ Kur’an’da Diyânet anlam alanı fihristi

Bakara: 177

Nahl: 128

✅ 26. Diyâr

Tanım: Yurtlar, şehirler, yerleşim yerleri; Kur’an’da hem maddî hem tarihî bağlamda kullanılır.

✅ Kur’an’da Diyâr fihristi

İbrahim: 14

Haşr: 7

A’râf: 4

✅ 27. Diyet

Tanım: Kan bedeli, tazminat; Kur’an’da kısas ve hataen öldürme bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da Diyet fihristi

Nisâ: 92

✅ 28. Dua

Tanım: Allah’a yöneliş, çağrı, niyaz; Kur’an’da hem ibadet hem de kulluğun özü olarak tanımlanır.

✅ Kur’an’da Dua fihristi

Bakara: 186

Mü’min: 60

A’râf: 55–56

✅ 29. Duman (Duhân)

Tanım: Duman; Kur’an’da hem fiziksel duman hem de kıyamet alameti olarak geçer.

✅ Kur’an’da Duhân fihristi

Duhân: 10

✅ 30. Dünya

Tanım: Yakın olan, geçici hayat; Kur’an’da imtihan yurdu olarak tanımlanır.

✅ Kur’an’da Dünya fihristi

Âl-i İmrân: 185

Hadîd: 20

Ankebût: 64

✅ 31. Düşman (Aduvv)

Tanım: Karşıt, zarar verici; Kur’an’da hem şeytan hem nefis hem de insan düşmanlığı bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da Aduvv fihristi

Bakara: 36

Fâtır: 6

Yusuf: 5

✅ 32. Düşünce (Fikr)

Tanım: Akletme, fikir yürütme; Kur’an’da düşünme eylemi sürekli teşvik edilir.

✅ Kur’an’da Fikr fihristi

A’râf: 176

Rum: 8

✅ 33. Düşüş / Sapma (Zeyğ)

Tanım: Kalbin kayması, sapma; Kur’an’da hem iman zayıflığı hem de bilinç kayması anlamında geçer.

✅ Kur’an’da Zeyğ fihristi

Âl-i İmrân: 7

Saff: 5

✅ 34. Dürüstlük (Sıdk)

Tanım: Doğruluk, güvenilirlik; Kur’an’da hem söz hem niyet hem davranış doğruluğu olarak geçer.

✅ Kur’an’da Sıdk fihristi

Ahzâb: 24

Meryem: 41

Meryem: 56

✅ 35. Duygu (Fuâd / Kalb)

Tanım: İçsel his, kalbin derin yönü; Kur’an’da fuâd kalbin duygusal ve bilinçsel merkezidir.

✅ Kur’an’da Fuâd fihristi

Nahl: 78

İsrâ: 36

✅ 36. Duyular (Sem‘ / Basar)

Tanım: İşitme ve görme; Kur’an’da hem fiziksel hem de metaforik anlamda kullanılır.

✅ Kur’an’da Sem‘–Basar fihristi

Nahl: 78

Mülk: 23

İsrâ: 36

✅ 37. Düşünme (Tedebbür / Teakkul / Tezekkür)

Tanım: Derin düşünme, akletme, hatırlama; Kur’an’da düşünme eylemi imanın temelidir.

✅Düşünme - Kur’an’da Tedebbür fihristi

Nisâ: 82

Muhammed: 24

✅Düşünme - Kur’an’da Teakkul fihristi

Bakara: 44

Yâsîn: 68

✅Düşünme - Kur’an’da Tezekkür fihristi

A’lâ: 9

Kamer: 17

✅ Toplam: 37 kavram (+ farklı bağlam. farklı alan ve D ile başlayan diğer kavramlar)

E

✅ 1. Ecel

Tanım: Allah’ın her canlı için belirlediği kesin ve değişmez süre; hayatın bitiş vakti.

Kur’an’da hem bireysel ömür hem de toplumların ömrü için kullanılır.

✅ Kur’an’da Ecel fihristi

A’râf: 34

Yûnus: 49

Nahl: 61

Münafıkûn: 11

✅ 2. Ecir

Tanım: Karşılık, mükâfat; Allah’ın kullarına yaptıkları iyiliklerin karşılığını vermesi.

Kur’an’da hem dünyevî hem uhrevî karşılık anlamında geçer.

✅ Kur’an’da Ecir fihristi

Tevbe: 120

Ahzâb: 35

Hadîd: 18

İsrâ: 9

✅ 3. Ecr / Ücret

Tanım: Emek karşılığı alınan bedel; Kur’an’da hem maddî ücret hem de peygamberlerin “sizden ücret istemiyorum” vurgusu bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da Ecr fihristi

Hud: 29

Şuarâ: 109

Kehf: 77

Kasas: 26–27

✅ 4. Edep

Tanım: Güzel davranış, nezaket, ölçü; Kur’an’da doğrudan kelime olarak geçmez fakat “ahlâk, haya, vakar, güzel söz” anlam alanında yer alır.

✅ Kur’an’da Edep anlam alanı fihristi

Lokman: 18–19

Hucurât: 2–3

Furkan: 63

✅ 5. Efdal / Fazilet (Anlam Alanı)

Tanım: Üstünlük, erdem, fazilet; Kur’an’da Allah’ın kullarına verdiği lütuf ve insanların ahlâkî üstünlüğü anlamında geçer.

✅ Kur’an’da Fazilet fihristi

Nisâ: 32

Nur: 21

Cuma: 4

✅ 6. Eflâh / Felâh

Tanım: Kurtuluş, başarı, felaha erme; Kur’an’da hem dünya hem ahiret saadeti için kullanılan temel kavramlardan biridir.

✅ Kur’an’da Felâh fihristi

Mü’minûn: 1

A’lâ: 14

Şems: 9

Bakara: 5

✅ 7. Efsane (Esâtîr)

Tanım: Masal, uydurma söz; Kur’an’da inkârcıların vahyi küçümsemek için kullandığı “öncekilerin masalları” ifadesi olarak geçer.

✅ Kur’an’da Esâtîr fihristi

Enfâl: 31

Nahl: 24

Furkan: 5

Kalem: 15

✅ 8. Ehad

Tanım: Bir, tek, eşi-benzeri olmayan; Kur’an’da özellikle Allah’ın mutlak birliğini ifade eden kelimedir.

✅ Kur’an’da Ehad fihristi

İhlâs: 1

✅ 9. Ehliyet (Ehl)

Tanım: Layık olma, uygunluk, yeterlilik; Kur’an’da “ehl” hem aile hem topluluk hem de bir işin ehli anlamında kullanılır.

✅ Kur’an’da Ehl fihristi

Hud: 46

Kasas: 12

Ahzâb: 33

✅ 10. Ehl-i Kitap

Tanım: Kendilerine kitap verilen topluluklar; Kur’an’da Yahudiler ve Hristiyanlar için kullanılan kavramdır.

✅ Kur’an’da Ehl-i Kitap fihristi

Bakara: 105

Âl-i İmrân: 64–71

Nisâ: 123

Mâide: 5

✅ 11. Ehl-i Beyt

Tanım: Peygamber ailesi; Kur’an’da özellikle Hz. İbrahim ve Hz. Muhammed’in aileleri bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da Ehl-i Beyt fihristi

Hud: 73

Ahzâb: 33

✅ 12. Emanet

Tanım: Güven, sorumluluk, korunması gereken şey; Kur’an’da hem maddî hem manevî sorumluluklar için kullanılan çok temel bir kavramdır.

✅ Kur’an’da Emanet fihristi

Nisâ: 58

Ahzâb: 72

✅ 13. Emek (Sa‘y)

Tanım: Çaba, gayret, çalışma; Kur’an’da insanın emeğinin karşılığını mutlaka göreceği vurgulanır.

✅ Kur’an’da Sa‘y fihristi

Necm: 39

İsrâ: 19

Bakara: 158

✅ 14. Emir

Tanım: Buyruk, talimat; Kur’an’da hem Allah’ın emirleri hem de toplumsal düzeni sağlayan hükümler anlamında geçer.

✅ Kur’an’da Emir fihristi

Nahl: 90

A’râf: 54

Bakara: 117

✅ 15. Emmare (Nefs-i Emmâre)

Tanım: Kötülüğü emreden nefis; Kur’an’da insanın içsel zaaflarını ve kontrol edilmemiş arzularını ifade eder.

✅ Kur’an’da Nefs-i Emmâre fihristi

Yusuf: 53

✅ 16. Emniyet

Tanım: Güven, huzur, korkudan emin olma; Kur’an’da hem dünyevî güvenlik hem de ahiret güvenliği anlamında geçer.

✅ Kur’an’da Emniyet fihristi

Kureyş: 4

Nahl: 112

En’âm: 82

✅ 17. Emr (Emir / Buyruk)

Tanım: Allah’ın iradesinin tecellisi, yaratma ve yönetme buyruğu; Kur’an’da hem kozmik düzen hem de şer‘î hükümler için kullanılır.

✅ Kur’an’da Emr fihristi

Yâsîn: 82

A’râf: 54

Kamer: 50

✅ 18. En‘âm (Hayvanlar)

Tanım: Davar, hayvanlar; Kur’an’da hem helal-haram hükümleri hem de nimet bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da En‘âm fihristi

En‘âm: 136

Nahl: 5

Hac: 34

✅ 19. Enbiyâ (Peygamberler)

Tanım: Allah’ın elçileri; Kur’an’da insanlığa rehberlik eden seçilmiş kimseler olarak geçer.

✅ Kur’an’da Enbiyâ fihristi

(Kelime doğrudan geçmez; “nebî” ve “rasûl” üzerinden verilir.)

Ahzâb: 40

Bakara: 213

Nisâ: 163

✅ 20. Enfâk / İnfak

Tanım: Allah yolunda harcama, paylaşma; Kur’an’da infak hem farz hem de ahlâkî bir sorumluluk olarak geçer.

✅ Kur’an’da İnfak fihristi

Bakara: 261–274

Hadîd: 7

Tevbe: 34

✅ 21. Engel (Sad / Sedd)

Tanım: Engel, set, bariyer; Kur’an’da hem fiziksel hem de manevi engeller için kullanılır.

✅ Kur’an’da Sedd fihristi

Kehf: 94–97

✅ Kur’an’da Sad (engel) anlam alanı

Fussilet: 5

✅ 22. Ensar

Tanım: Medineli Müslümanlardan Peygamber’e yardım edenler; Kur’an’da övgüyle anılır.

✅ Kur’an’da Ensar fihristi

Tevbe: 100

Tevbe: 117

Haşr: 9

✅ 23. Erdem (Birr / İhsan)

Tanım: İyilik, doğruluk, yüksek ahlâk; Kur’an’da hem bireysel hem toplumsal faziletin temelidir.

✅ Kur’an’da Birr fihristi

Bakara: 177

Âl-i İmrân: 92

✅ Kur’an’da İhsan fihristi

Nahl: 90

Bakara: 195

✅ 24. Erkek (Zeker)

Tanım: Erkek cinsiyet; Kur’an’da biyolojik farklılık ve toplumsal sorumluluk bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da Zeker fihristi

Âl-i İmrân: 36

Şûrâ: 49–50

✅ 25. Erkeklik / Güç (Kuvvet)

Tanım: Fiziksel veya manevi güç; Kur’an’da hem bireysel güç hem de toplumsal dayanıklılık anlamında kullanılır.

✅ Kur’an’da Kuvvet fihristi

Hud: 80

Kehf: 95

Fussilet: 15

✅ 26. Esbab (Sebep)

Tanım: Vesile, yol, imkân; Kur’an’da hem maddî hem manevî sebepler anlamında geçer.

✅ Kur’an’da Sebep fihristi

Kehf: 84–85

Kehf: 89

Kehf: 92

✅ 27. Esfel

Tanım: Aşağı, en aşağı derece; Kur’an’da hem fiziksel hem de manevi düşüş için kullanılır.

✅ Kur’an’da Esfel fihristi

Tin: 5

✅ 28. Esma (İsimler)

Tanım: İsimler, adlar; Kur’an’da hem varlıkların isimlendirilmesi hem de Allah’ın isimleri bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da Esma fihristi

Bakara: 31

Bakara: 33

✅ 29. Esmaü’l-Hüsnâ

Tanım: Allah’ın en güzel isimleri; Kur’an’da Allah’ın sıfatlarını ve kemal niteliklerini ifade eder.

✅ Kur’an’da Esmaü’l-Hüsnâ fihristi

A’râf: 180

İsrâ: 110

Haşr: 24

✅ 30. Esrar (Sırlar / Gayb)

Tanım: Gizli olan, görünmeyen; Kur’an’da gayb alanı Allah’ın bilgisine mahsustur.

✅ Kur’an’da Gayb fihristi

Bakara: 3

Lokman: 34

Cin: 26

✅ 31. Esved (Siyah)

Tanım: Siyah renk; Kur’an’da hem fiziksel renk hem de mecazî anlamda geçer.

✅ Kur’an’da Esved fihristi

Âl-i İmrân: 106

✅ 32. Eş / Zevc – Zevce

Tanım: Eş, hayat arkadaşı; Kur’an’da hem aile birliği hem de yaratılışın çiftler hâlinde oluşu bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da Zevc fihristi

Bakara: 35

Nahl: 72

Yasin: 36

✅ 33. Eşitlik (Adl / Kıst)

Tanım: Adalet, denge, eşitlik; Kur’an’da toplumsal düzenin temelidir.

✅ Kur’an’da Adl fihristi

Nahl: 90

Maide: 8

✅ Kur’an’da Kıst fihristi

Nisâ: 135

Hucurât: 9

✅ 34. Eşyanın Hakikati (Hak / Hakikat)

Tanım: Bir şeyin özü, gerçeği; Kur’an’da hakikat Allah’ın koyduğu değişmez gerçekliktir.

✅ Kur’an’da Hak fihristi

Yunus: 32

İsrâ: 81

Bakara: 147

✅ 35. Et (Lahm)

Tanım: Et; Kur’an’da hem helal-haram hükümleri hem de nimet bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da Lahm fihristi

Nahl: 14

Mü’minûn: 21

Vâkıa: 21

✅ 36. Etki (Tesir)

Tanım: Etkileme, etki bırakma; Kur’an’da doğrudan kelime olarak geçmez, “ayetlerin tesiri, sözün etkisi” anlam alanında yer alır.

✅ Kur’an’da Tesir anlam alanı fihristi

Zümer: 23

Ra’d: 31

✅ 37. Ev (Beyt)

Tanım: Ev, hane; Kur’an’da hem aile yuvası hem de Kâbe için kullanılır.

✅ Kur’an’da Beyt fihristi

Bakara: 125

Hud: 73

Ahzâb: 33

✅ 38. Evlat (Veled)

Tanım: Çocuk, evlat; Kur’an’da hem biyolojik çocuk hem de mecazî anlamda geçer.

✅ Kur’an’da Veled fihristi

Bakara: 116

Kehf: 46

Müddessir: 13

✅ 39. Evliya

Tanım: Dostlar, yakınlar; Kur’an’da hem Allah’ın dostları hem de yanlış dostluklar bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da Evliya fihristi

Bakara: 257

Yunus: 62

Nisâ: 139

✅ 40. Evren (Semâ / Arz)

Tanım: Gökler ve yer; Kur’an’da yaratılışın bütününü ifade eder.

✅ Kur’an’da Semâ–Arz fihristi

Bakara: 29

Enbiyâ: 30

Zümer: 67

✅ 41. Evrim / Gelişim (Nüşû / Tekâmül)

Tanım: Büyüme, gelişme, olgunlaşma; Kur’an’da insanın ve toplumların aşamalı gelişimi bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da Nüşû fihristi

Talâk: 4

✅ Kur’an’da Tekâmül anlam alanı

Nuh: 14

✅ 42. Evsat (Orta yol)

Tanım: Dengeli, mutedil; Kur’an’da “orta ümmet” kavramıyla ilişkilidir.

✅ Kur’an’da Evsat fihristi

Kalem: 28

✅ 43. Ezan

Tanım: Çağrı, duyuru; Kur’an’da namaza çağrı anlamında geçer.

✅ Kur’an’da Ezan fihristi

Maide: 58

Cuma: 9

✅ 44. Eziyet (Ezâ)

Tanım: Rahatsızlık verme, incitme; Kur’an’da hem sözlü hem fiilî eziyet bağlamında geçer.

✅Eziyet (Ezâ) - Kur’an’da Ezâ fihristi

Ahzâb: 58

Bakara: 262

Tevbe: 61

✅ Toplam: 44 kavram (+ farklı bağlam. farklı alan ve E ile başlayan diğer kavramlar)

F

✅ 1. Fâcir / Fücur

Tanım: Haddi aşmak, günaha dalmak, ahlâkî sınırları yarmak; Kur’an’da fücur, takvânın zıddı olarak geçer.

✅ Kur’an’da Fücur fihristi

Şems: 8

İnfitar: 14

✅ 2. Fâiz / Faiz

Tanım: Karşılıksız artış, haksız kazanç; Kur’an’da kesin şekilde yasaklanmış ekonomik zulüm biçimidir.

✅ Kur’an’da Faiz fihristi

Bakara: 275–279

Rum: 39

✅ 3. Fakir (Fakr)

Tanım: İhtiyaç sahibi, yoksul; Kur’an’da hem maddî hem manevî fakirlik bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da Fakir fihristi

Bakara: 273

Tevbe: 60

Nahl: 75

✅ 4. Fasl / Fasıl

Tanım: Ayırmak, hüküm vermek, açıklığa kavuşturmak; Kur’an’da “fasl” hem adaletli hüküm hem de kesin ayrım anlamında kullanılır.

✅ Kur’an’da Fasl fihristi

Secde: 25

Mürselât: 13–14

✅ 5. Fasık / Fısk

Tanım: Yoldan çıkan, ilahî sınırları çiğneyen; Kur’an’da hem bireysel hem toplumsal sapma için kullanılır.

✅ Kur’an’da Fısk fihristi

Bakara: 26

Maide: 47

Hucurât: 6

✅ 6. Fatiha (Açış / Başlangıç)

Tanım: Açan, başlayan; Kur’an’ın giriş sûresi olup hem dua hem öğreti hem de tevhid özeti niteliğindedir.

✅ Kur’an’da Fatiha fihristi

Fâtiha Sûresi (1–7)

✅ 7. Fecir (Fecr)

Tanım: Şafak, tan yerinin ağarması; Kur’an’da hem zaman dilimi hem de sembolik bir aydınlanma anlamı taşır.

✅ Kur’an’da Fecr fihristi

Fecr: 1

Kadir: 5 (fecr’e kadar)

✅ 8. Feda / Fedakârlık

Tanım: Bir değer uğruna vazgeçmek, kendini adamak; Kur’an’da doğrudan kelime olarak geçmez, “îsar, infak, teslimiyet” anlam alanında yer alır.

✅ Kur’an’da Fedakârlık anlam alanı fihristi

Haşr: 9 (îsar)

Bakara: 207 (kendini adamak)

✅ 9. Fetih

Tanım: Açmak, hüküm vermek, zafer; Kur’an’da hem gönüllerin açılması hem de ilahî yardım anlamında kullanılır.

✅ Kur’an’da Fetih fihristi

Fetih: 1

Sebe’: 26

A’râf: 89

✅ 10. Fetret

Tanım: Peygamber gelmeyen dönem; Kur’an’da doğrudan kelime olarak geçmez, “uyarıcı gelmemiş topluluk” bağlamında yer alır.

✅ Kur’an’da Fetret anlam alanı fihristi

Mâide: 19

Kasas: 46

✅ 11. Fetva

Tanım: Dini hüküm, açıklama; Kur’an’da “fetvâ” kelimesi soru-cevap bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da Fetva fihristi

Nisâ: 127

Nisâ: 176

✅ 12. Fevkaladelik (Acayiplik / Garabet anlam alanı)

Tanım: Olağanüstülük, şaşırtıcılık; Kur’an’da doğrudan kelime olarak geçmez, “acayip görme, tuhaf bulma” anlam alanında yer alır.

✅ Kur’an’da Garabet anlam alanı fihristi

Hud: 72

Kehf: 9

Kehf: 63

✅ 13. Fevz (Büyük kurtuluş)

Tanım: En büyük başarı, ebedî kurtuluş; Kur’an’da müminlerin ahiretteki nihai saadeti için kullanılır.

✅ Kur’an’da Fevz fihristi

Ahzâb: 71

Nisâ: 13

Maide: 119

✅ 14. Fıtrat

Tanım: Allah’ın insanı üzerine yarattığı saf, bozulmamış öz; Kur’an’da hakikate yöneliş kabiliyeti olarak geçer.

✅ Kur’an’da Fıtrat fihristi

Rum: 30

✅ 15. Fidye

Tanım: Bedel, karşılık; Kur’an’da hem ibadetlerde kolaylık hem de ahiret bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da Fidye fihristi

Bakara: 184

Âl-i İmrân: 91

✅ 16. Fikir (Fikr)

Tanım: Düşünce, tefekkür; Kur’an’da akletme ve derin düşünme eylemi olarak teşvik edilir.

✅ Kur’an’da Fikr fihristi

A’râf: 176

Rum: 8

✅ 17. Fil (Fil olayı)

Tanım: Ebrehe ordusunun Kâbe’yi yıkma girişimi; Kur’an’da Allah’ın müdahalesiyle engellenen tarihî olay.

✅ Kur’an’da Fil fihristi

Fil Sûresi (1–5)

✅ 18. Fitne

Tanım: İmtihan, karışıklık, baskı, sapma; Kur’an’da çok geniş bir anlam alanına sahiptir.

✅ Kur’an’da Fitne fihristi

Ankebût: 2

Enfâl: 28

Bakara: 191

Tevbe: 48

✅ 19. Fısk

Tanım: İlahi sınırları çiğneme, yoldan çıkma; Kur’an’da hem bireysel hem toplumsal sapma için kullanılır.

✅ Kur’an’da Fısk fihristi

Bakara: 26

Maide: 47

Hucurât: 6

✅ 20. Fırtına (Rîh / Rîyah)

Tanım: Rüzgâr, fırtına; Kur’an’da hem rahmet hem azap aracı olarak geçer.

✅ Kur’an’da Rîh–Rîyah fihristi

Fussilet: 16

Ahzâb: 9

Yunus: 22

✅ 21. Furkan

Tanım: Hak ile batılı ayıran ölçü; Kur’an’ın kendisi için kullanılan isimlerden biridir.

✅ Kur’an’da Furkan fihristi

Furkan: 1

Enfâl: 29

✅ 22. Füsûk

Tanım: Günahkârlık, sınırları aşma; Kur’an’da fıskın daha geniş bir formu olarak geçer.

✅ Kur’an’da Füsûk fihristi

Bakara: 197

Hucurât: 11

✅ 23. Fütur

Tanım: Gevşeme, yorgunluk, yılgınlık; Kur’an’da özellikle meleklerin yorulmaması bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da Fütur fihristi

Mülk: 3

Kahf: 108

✅ 24. Fütüvvet

Tanım: Yiğitlik, gençlik enerjisi, ahlâkî cesaret; Kur’an’da “fetâ” kökü üzerinden geçer.

✅ Kur’an’da Fütüvvet fihristi

Kehf: 10

Kehf: 13

✅ 25. Füyûzât

Tanım: Bereket, taşan lütuf; Kur’an’da doğrudan kelime olarak geçmez, “rahmet, bereket, feyz” anlam alanında yer alır.

✅ Kur’an’da Füyûzât anlam alanı fihristi

A’râf: 96

Hud: 52

✅ Toplam: 25 kavram  (+ farklı bağlam. farklı alan ve F ile başlayan diğer kavramlar)

G

✅ 1. Gaflet

Tanım: Hakikatten uzaklaşma, farkındalığın kaybı; Kur’an’da kalbin körelmesi ve uyanıklığın yitirilmesi anlamında geçer.

✅ Kur’an’da Gaflet fihristi

A’râf: 179

Yûnus: 7

Enbiyâ: 1

Kehf: 28

✅ 2. Gafûr / Mağfiret

Tanım: Çok bağışlayan, affı bol olan; Kur’an’da Allah’ın en sık tekrar edilen rahmet sıfatlarından biridir.

✅ Kur’an’da Gafûr fihristi

Bakara: 173

Nisâ: 23

Mâide: 39

Zümer: 53

✅ 3. Gadir / Hile

Tanım: Aldatma, tuzak kurma; Kur’an’da hem insanların birbirine kurduğu hile hem de Allah’ın hileyi boşa çıkarması bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da Hile (Mekr) fihristi

Âl-i İmrân: 54

Nahl: 26

Fâtır: 43

✅ 4. Ganimet

Tanım: Savaş yoluyla elde edilen mal; Kur’an’da ganimetin paylaşımı ve hükmü ayrıntılı şekilde düzenlenir.

✅ Kur’an’da Ganimet fihristi

Enfâl: 1

Enfâl: 41

✅ 5. Gayb

Tanım: Görünmeyen, bilinmeyen; Kur’an’da gayb bilgisi yalnızca Allah’a aittir.

✅ Kur’an’da Gayb fihristi

Bakara: 3

Cin: 26

Lokman: 34

Hûd: 123

✅ 6. Gayret (Himmet / Çaba)

Tanım: Çaba, kararlılık, içsel güç; Kur’an’da gayret, insanın iradesiyle ortaya koyduğu samimi çabayı ifade eder.

✅ Kur’an’da Gayret / Himmet anlam alanı fihristi

Ankebût: 69

Necm: 39

İsrâ: 19

✅ 7. Gazap

Tanım: Öfke, ilahî ceza; Kur’an’da Allah’ın gazabı, hakikati bile bile inkâr edenlere yönelik sonuçtur.

✅ Kur’an’da Gazap fihristi

Bakara: 61

Âl-i İmrân: 112

Nahl: 106

✅ 8. Gece (Leyl)

Tanım: Karanlık zaman dilimi; Kur’an’da hem fiziksel gece hem de sembolik olarak gizlilik, sükûnet ve tefekkür anlamında geçer.

✅ Kur’an’da Leyl fihristi

Leyl Sûresi (1–21)

İsrâ: 12

Furkan: 47

✅ 9. Gemi (Fulke)

Tanım: Su üzerinde yol alan araç; Kur’an’da özellikle Nuh’un gemisi bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da Fulke fihristi

Hud: 37–38

Yasin: 41–42

Şuarâ: 119

✅ 10. Gençlik (Fetâ)

Tanım: Genç, yiğit; Kur’an’da hem fiziksel gençlik hem de ahlâkî cesaret anlamında kullanılır.

✅ Kur’an’da Fetâ fihristi

Kehf: 10

Kehf: 13

Yusuf: 30

✅ 11. Gerçek (Hak)

Tanım: Değişmez gerçeklik, ilahî hakikat; Kur’an’da hak, hem Allah’ın koyduğu düzen hem de doğru bilgi anlamındadır.

✅ Kur’an’da Hak fihristi

Yunus: 32

İsrâ: 81

Bakara: 147

✅ 12. Gıybet

Tanım: Bir kimsenin hoşlanmayacağı şeyi arkasından söylemek; Kur’an’da kesin şekilde yasaklanmıştır.

✅ Kur’an’da Gıybet fihristi

Hucurât: 12

✅ 13. Gölge (Zıll)

Tanım: Gölge, serinlik; Kur’an’da hem cennet nimetleri hem de mecazî koruma anlamında geçer.

✅ Kur’an’da Zıll fihristi

Nisâ: 57

Vâkıa: 30

İnsan: 14

✅ 14. Gönderilme (İrsâl)

Tanım: Göndermek, elçi yollamak; Kur’an’da hem peygamberlerin gönderilmesi hem de rüzgârların gönderilmesi bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da İrsâl fihristi

A’râf: 94

Yunus: 47

Mü’minûn: 32

✅ 15. Göğüs / İç dünya (Sadr)

Tanım: Kalbin dışa açılan yönü, iç dünyanın merkezi; Kur’an’da niyetlerin, duyguların ve gizli düşüncelerin mahalli olarak geçer.

✅ Kur’an’da Sadr fihristi

Zümer: 22

Âl-i İmrân: 154

Nâs: 5–6

✅ 16. Gök (Semâ)

Tanım: Üst âlem, gökler; Kur’an’da hem fiziksel gökyüzü hem de kozmik düzen anlamında kullanılır.

✅ Kur’an’da Semâ fihristi

Bakara: 29

Enbiyâ: 30

Mülk: 3

✅ 17. Gök gürültüsü (Ra‘d)

Tanım: Gök gürültüsü; Kur’an’da Allah’ın kudretinin bir işareti olarak geçer.

✅ Kur’an’da Ra‘d fihristi

Ra‘d: 13

✅ 18. Gönül (Kalb)

Tanım: İnsan bilincinin ve duygularının merkezi; Kur’an’da kalb hem iman hem inkârın mahalli olarak geçer.

✅ Kur’an’da Kalb fihristi

Bakara: 10

Hac: 46

Ahzâb: 5

✅ 19. Görmek (Basar)

Tanım: Görme, idrak etme; Kur’an’da hem fiziksel görme hem de basiret anlamında kullanılır.

✅ Kur’an’da Basar fihristi

Nahl: 78

İsrâ: 36

Mülk: 23

✅ 20. Görünmeyen (Gayb)

Tanım: İnsan idrakinin ötesinde olan; Kur’an’da gayb bilgisi yalnızca Allah’a aittir.

✅ Kur’an’da Gayb fihristi

Bakara: 3

Cin: 26

Lokman: 34

✅ 21. Göz (Ayn)

Tanım: Göz, görme organı; Kur’an’da hem fiziksel göz hem de “kaynak, pınar” anlamında kullanılır.

✅ Kur’an’da Ayn fihristi

Kehf: 33

Hicr: 45

Kamer: 14

✅ 22. Güç (Kuvvet / Kudret)

Tanım: Fiziksel, zihinsel veya ilahî güç; Kur’an’da kudret Allah’ın mutlak yaratma gücünü ifade eder.

✅ Kur’an’da Kuvvet fihristi

Hud: 80

Kehf: 95

✅ Kur’an’da Kudret fihristi

Bakara: 20

Mâide: 120

✅ 23. Günah (Zenb / İsm)

Tanım: İlahi sınırları çiğneme; Kur’an’da zenb daha çok sonuç doğuran günahları, ism ise ahlâkî kusurları ifade eder.

✅ Kur’an’da Zenb fihristi

Âl-i İmrân: 135

Fetih: 2

✅ Kur’an’da İsm fihristi

Bakara: 173

A’râf: 33

✅ 24. Güneş (Şems)

Tanım: Güneş; Kur’an’da hem fiziksel bir varlık hem de ilahî düzenin işareti olarak geçer.

✅ Kur’an’da Şems fihristi

Şems Sûresi

En‘âm: 141

Yunus: 5

✅ 25. Gün (Yevm)

Tanım: Gün, zaman dilimi; Kur’an’da hem dünya günü hem de ahiret günü için kullanılır.

✅ Kur’an’da Yevm fihristi

Fâtiha: 4

Hac: 47

Mü’min: 16

✅ 26. Gurur (Kibir / Aldanma)

Tanım: Kendini büyük görme, hakikati küçümseme; Kur’an’da kibir, şeytanın temel vasfı olarak geçer.

✅ Kur’an’da Kibir fihristi

A‘râf: 146

Nahl: 23

✅ Kur’an’da Aldanma (Ğurur) fihristi

Lokman: 33

✅ 27. Gusül (Temizlik / Arınma)

Tanım: Bedenî temizlik; Kur’an’da cünüplükten temizlenme bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da Gusül fihristi

Nisâ: 43

Mâide: 6

✅ 28. Güven (Eman / Emniyet)

Tanım: Korkudan emin olma, güven duygusu; Kur’an’da hem dünyevî hem uhrevî güvenlik anlamında geçer.

✅ Güven (Eman / Emniyet) - Kur’an’da Eman fihristi

Kureyş: 4

Nahl: 112

✅Güven (Eman / Emniyet) - Kur’an’da Emniyet fihristi

En‘âm: 82

✅ Toplam: 28 kavram  (+ farklı bağlam. farklı alan ve G ile başlayan diğer kavramlar)

H

✅ 1. Haber

Tanım: Bilgi, bildirim; Kur’an’da hem ilahî haber hem de insanların birbirine aktardığı bilgi anlamında geçer.

✅ Kur’an’da Haber fihristi

En‘âm: 34

A‘râf: 7

Hucurât: 6

✅ 2. Hac

Tanım: Kâbe’yi ziyaret ederek yapılan büyük ibadet; Kur’an’da hem sembolik hem toplumsal hem de tevhidî bir yolculuk olarak geçer.

✅ Kur’an’da Hac fihristi

Bakara: 196

Hac: 27

Âl-i İmrân: 97

✅ 3. Hacet (İhtiyaç)

Tanım: Bir şeye duyulan ihtiyaç; Kur’an’da hem maddî hem manevî ihtiyaç bağlamında kullanılır.

✅ Kur’an’da Hacet fihristi

Yusuf: 68

Ahzâb: 37

✅ 4. Hâdî (Hidayet eden)

Tanım: Doğru yolu gösteren; Kur’an’da Allah’ın kullarını hakikate yönlendiren sıfatıdır.

✅ Kur’an’da Hâdî / Hidayet fihristi

Fâtiha: 6

Bakara: 2

Kasas: 56

✅ 5. Hafîz (Koruyan)

Tanım: Koruyan, muhafaza eden; Kur’an’da Allah’ın her şeyi kuşatan koruyuculuğunu ifade eden isimlerden biridir.

✅ Kur’an’da Hafîz fihristi

Hûd: 57

Yusuf: 64

Şûrâ: 6

✅ 6. Hafiflik / Kolaylık (Hiffet / Yüsr)

Tanım: Yükün hafifliği, kolaylık; Kur’an’da Allah’ın kullarına zorluk değil kolaylık murad ettiği vurgulanır.

✅ Kur’an’da Yüsr fihristi

Bakara: 185

Talâk: 7

✅ 7. Hak

Tanım: Gerçek, sabit ve değişmez ilahî düzen; Kur’an’da hak, hem Allah’ın koyduğu gerçeklik hem de adaletin özü olarak geçer.

✅ Kur’an’da Hak fihristi

Yunus: 32

İsrâ: 81

Bakara: 147

✅ 8. Hakkaniyet (Adalet / Kıst)

Tanım: Adalet, eşitlik, hakkı gözetme; Kur’an’da toplumsal düzenin temel ilkesi olarak yer alır.

✅ Kur’an’da Adl fihristi

Nahl: 90

Maide: 8

✅ Kur’an’da Kıst fihristi

Nisâ: 135

Hucurât: 9

✅ 9. Hâkim (Hükmeden)

Tanım: Hüküm veren, karar sahibi; Kur’an’da Allah’ın isimlerinden biridir.

✅ Kur’an’da Hâkim fihristi

Hud: 1

Yusuf: 83

✅ 10. Hâkimiyet (Mülk / Saltanat)

Tanım: Yönetim, hükümranlık; Kur’an’da mutlak hâkimiyetin yalnızca Allah’a ait olduğu vurgulanır.

✅ Kur’an’da Mülk fihristi

Mülk: 1

Bakara: 247

✅ 11. Hâl (Durum / İç hâl)

Tanım: İnsan ruh hâli, içsel durum; Kur’an’da doğrudan kelime olarak geçmez, fakat “niyet, içsel hâl” anlam alanında yer alır.

✅ Kur’an’da Hâl anlam alanı fihristi

Bakara: 284

Âl-i İmrân: 154

✅ 12. Halife

Tanım: Yerine geçen, temsilci; Kur’an’da insanın yeryüzünde Allah’ın halifesi olduğu ifade edilir.

✅ Kur’an’da Halife fihristi

Bakara: 30

Sad: 26

✅ 13. Halk (Yaratma)

Tanım: Yaratmak, var etmek; Kur’an’da Allah’ın yaratma fiili en temel sıfatlardan biridir.

✅ Kur’an’da Halk fihristi

A‘râf: 54

Zümer: 62

Mü’min: 62

✅ 14. Hamd

Tanım: Övgü, şükür; Kur’an’da Allah’a yöneltilen en temel ibadet ifadesidir.

✅ Kur’an’da Hamd fihristi

Fâtiha: 2

Sebe’: 1

Teğâbun: 1

✅ 15. Hamiyet (Gayret / Koruma duygusu)

Tanım: Koruma, sahiplenme, gayret; Kur’an’da doğrudan kelime olarak geçmez, fakat “gayret, koruma” anlam alanında yer alır.

✅ Kur’an’da Hamiyet anlam alanı fihristi

Fetih: 26

✅ 16. Haram

Tanım: Yasaklanan, sınır dışı bırakılan; Kur’an’da hem ahlâkî hem hukuki yasaklar için kullanılır.

✅ Kur’an’da Haram fihristi

- Bakara: 173

- Mâide: 3

- En‘âm: 145

✅ 17. Hareket (Sevk / Yürütme)

Tanım: Yürütmek, sevk etmek; Kur’an’da doğrudan “hareket” kelimesi geçmez, fakat “yürütme, sevk etme” anlam alanı bulunur.

✅ Kur’an’da Hareket anlam alanı fihristi

- Mülk: 15

- Yasin: 36

✅ 18. Has (Özel / Seçkin)

Tanım: Ayrıcalıklı, özel kılınmış; Kur’an’da “hâs” doğrudan geçmez, fakat “seçkin kılma” anlam alanı vardır.

✅ Kur’an’da Has anlam alanı fihristi

- Bakara: 47

- Âl-i İmrân: 33

✅ 19. Hasen / İhsan / Güzellik

Tanım: Güzel, iyi, üstün davranış; Kur’an’da hem ahlâkî güzellik hem de Allah’ın ihsanı anlamında geçer.

✅ Kur’an’da Hasen fihristi

- Nahl: 30

- Zümer: 10

✅ Kur’an’da İhsan fihristi

- Bakara: 195

- Nahl: 90

✅ 20. Haset

Tanım: Kıskançlık, başkasının nimetinin yok olmasını istemek; Kur’an’da şeytani bir duygu olarak geçer.

✅ Kur’an’da Haset fihristi

- Nisâ: 54

- Felak: 5

✅ 21. Hasr (Sınırlama / Tahsis)

Tanım: Bir şeyi yalnızca belirli bir şeye tahsis etmek; Kur’an’da tevhid vurgusunun temel dilsel araçlarından biridir.

✅ Kur’an’da Hasr anlam alanı fihristi

- Fâtiha: 5

- Zümer: 3

✅ 22. Hastalık (Maraz)

Tanım: Fiziksel veya ruhsal hastalık; Kur’an’da hem bedensel rahatsızlık hem de kalp hastalığı anlamında geçer.

✅ Kur’an’da Maraz fihristi

- Bakara: 10

- Ahzâb: 32

- Tevbe: 91

✅ 23. Haşir

Tanım: Toplanma, diriliş sonrası bir araya getirilme; Kur’an’da ahiret sahnesinin temel kavramıdır.

✅ Kur’an’da Haşir fihristi

- Haşr Sûresi

- Kehf: 99

- Tâhâ: 108

✅ 24. Hata (Hata / Nisyan)

Tanım: Yanılma, unutma; Kur’an’da hem kasıtsız hata hem de bilinçli yanlışlık ayrımı yapılır.

✅ Kur’an’da Hata fihristi

- Bakara: 286

- Ahzâb: 5

✅ 25. Havf (Korku)

Tanım: Korku, endişe; Kur’an’da hem insanın doğal duygusu hem de Allah’a karşı saygı dolu bilinç anlamında geçer.

✅ Kur’an’da Havf fihristi

- Bakara: 38

- A‘râf: 56

- Tâhâ: 44

✅ 26. Havl (Güç / Kuvvet)

Tanım: Güç, kuvvet; Kur’an’da doğrudan kelime olarak geçmez, fakat “güç yetirme” anlam alanında bulunur.

✅ Kur’an’da Havl anlam alanı fihristi

- Bakara: 286

- Âl-i İmrân: 159

✅ 27. Hayâ

Tanım: Utanma duygusu, edep; Kur’an’da doğrudan kelime olarak geçmez, fakat “iffet, edep, örtünme” anlam alanında yer alır.

✅ Kur’an’da Hayâ anlam alanı fihristi

- A’râf: 26

- Nur: 30–31

✅ 28. Hayat

Tanım: Yaşam, var oluş; Kur’an’da hem dünya hayatı hem de ahiret hayatı için kullanılır.

✅ Kur’an’da Hayat fihristi

- Bakara: 179

- Ankebût: 64

- Muhammed: 36

✅ 29. Hayır

Tanım: İyilik, fayda, güzellik; Kur’an’da hem maddî hem manevî iyilik anlamında geçer.

✅ Kur’an’da Hayır fihristi

- Bakara: 215

- Âl-i İmrân: 26

- Nisa: 114

✅ 30. Hayvan

Tanım: Canlı varlık; Kur’an’da hem hayvanlar hem de canlılık kavramı için kullanılır.

✅ Kur’an’da Hayvan fihristi

- Ankebût: 64

- Nahl: 5

✅ 31. Haz (Lezzet / Zevk)

Tanım: Hoşnutluk, zevk alma; Kur’an’da dünya zevklerinin geçiciliği vurgulanır.

✅ Kur’an’da Haz anlam alanı fihristi

- Hadîd: 20

- Âl-i İmrân: 14

✅ 32. Hazır / Huzur

Tanım: Varlık, bulunma; Kur’an’da “huzur” Allah’ın katında bulunma anlamında geçer.

✅ Kur’an’da Huzur fihristi

- A’râf: 172

- Meryem: 71

✅ 33. Hazine

Tanım: Değerli birikim; Kur’an’da hem maddî hazineler hem de ilahî hazineler bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da Hazine fihristi

- Kasas: 76

- Hicr: 21

✅ 34. Hesap

Tanım: Sorgulama, değerlendirme; Kur’an’da ahiret gününün temel kavramıdır.

✅ Kur’an’da Hesap fihristi

- İbrahim: 41

- Gâşiye: 26

- İnfitar: 19

✅ 35. Hicret

Tanım: Terk etmek, göç etmek; Kur’an’da Allah için yapılan ayrılış ve yöneliş anlamında geçer.

✅ Kur’an’da Hicret fihristi

- Nahl: 41

- Nisa: 100

✅ 36. Hidayet

Tanım: Doğru yola iletme; Kur’an’da Allah’ın kullarına verdiği en büyük nimetlerden biridir.

✅ Kur’an’da Hidayet fihristi

- Bakara: 2

- Fâtiha: 6

- Kasas: 56

✅ 37. Hikmet

Tanım: Derin anlayış, doğru hüküm verme; Kur’an’da peygamberlere verilen özel bir ilim türüdür.

✅ Kur’an’da Hikmet fihristi

- Bakara: 269

- Nisa: 113

✅ 38. Hilim

Tanım: Yumuşak huyluluk, ağırbaşlılık; Kur’an’da Allah’ın isimlerinden biridir.

✅ Kur’an’da Hilim fihristi

- Bakara: 235

- Hac: 59

✅ 39. Himaye (Koruma)

Tanım: Koruma, sahip çıkma; Kur’an’da Allah’ın koruyuculuğu bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da Himaye anlam alanı fihristi

- Zümer: 36

✅ 40. Hisse (Pay / Nasip)

Tanım: Pay, nasip; Kur’an’da hem maddî hem manevî pay anlamında geçer.

✅ Kur’an’da Hisse fihristi

- Nisa: 7

✅ 41. Hizmet

Tanım: Yardım, destek; Kur’an’da doğrudan kelime olarak geçmez, fakat “amel, iyilik” anlam alanında yer alır.

✅ Kur’an’da Hizmet anlam alanı fihristi

- Tevbe: 105

✅ 42. Hızır (anlam alanı)

Tanım: Kur’an’da adı geçmez; Kehf sûresindeki “Allah’ın rahmet verdiği kul” bağlamında anlam alanı oluşmuştur.

✅ Kur’an’da Hızır anlam alanı fihristi

- Kehf: 65–82

✅ 43. Hodgâmlık (Bencillik)

Tanım: Kendini merkeze alma; Kur’an’da “nefis, cimrilik, bencillik” anlam alanında geçer.

✅ Kur’an’da Hodgâmlık anlam alanı fihristi

- Haşr: 9

- Teğâbun: 16

✅ 44. Hüküm

Tanım: Karar verme, hükmetme; Kur’an’da hem Allah’ın hükmü hem de peygamberlerin hükmü bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da Hüküm fihristi

- Yusuf: 40

- Kasas: 70

✅ 45. Hükümdar (Melik)

Tanım: Yönetici, kral; Kur’an’da hem dünyevî melikler hem de Allah’ın mutlak mülkü bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da Melik fihristi

- Bakara: 247

- Nâs: 2

✅ 46. Hüsran

Tanım: Zarar, kayıp; Kur’an’da hakikatten uzaklaşmanın sonucu olarak geçer.

✅ Kur’an’da Hüsran fihristi

- Asr: 2–3

- Zümer: 15

✅ 47. Huzur (Sükûnet / Emniyet)

Tanım: İçsel dinginlik; Kur’an’da Allah’ın indirdiği sekînet bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da Huzur anlam alanı fihristi

- Tevbe: 26

- Fetih: 4

✅ 48. Hüsn (Güzellik)

Tanım: Güzellik, iyilik; Kur’an’da hem ahlâkî hem estetik güzellik anlamında geçer.

✅ Kur’an’da Hüsn fihristi

- Nahl: 30

- Zümer: 10

✅ 49. Hüseyin (anlam alanı)

Tanım: Kur’an’da adı geçmez; “güzel, iyi, ihsan sahibi” anlam alanıyla ilişkilidir.

✅ Kur’an’da Hüseyin anlam alanı fihristi

- Hüsn kavramı ile bağlantılıdır.

✅ 50. Hüzün

Tanım: Üzüntü, keder; Kur’an’da müminlerin teselli edilmesi bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da Hüzün (üzüntü + keder) fihristi

- Yusuf: 84

- Tâhâ: 46

- Ahzâb: 51

✅ Toplam: 50 kavram (+ farklı bağlam. farklı alan ve H  ile başlayan diğer kavramlar)

I - İ

✅ 1. İbret (Öğüt / Ders)

Tanım: Olaylardan ders çıkarma; Kur’an’da ibret, akleden kalpler için hakikate açılan bir kapıdır.

✅ Kur’an’da İbret fihristi

- Yusuf: 111

- Haşr: 2

- Nahl: 66

✅ 2. İhsan (Güzellik / Üstün iyilik)

Tanım: Allah’ı görüyormuşçasına yaşamak; Kur’an’da hem ahlâkî güzellik hem de Allah’ın kullarına lütfu anlamında geçer.

✅ Kur’an’da İhsan fihristi

- Bakara: 195

- Nahl: 90

- Zümer: 10

✅ 3. İhlas (Samimiyet / Saflık)

Tanım: Dini yalnız Allah’a has kılmak; Kur’an’da tevhidin özünü ifade eder.

✅ Kur’an’da İhlas anlam alanı fihristi

- Beyyine: 5

- Zümer: 2–3

✅ 4. İlim (Bilgi)

Tanım: Hakikati kavrama; Kur’an’da ilim, insanın değerini belirleyen en temel niteliklerden biridir.

✅ Kur’an’da İlim fihristi

- Bakara: 31

- Zümer: 9

- Tâhâ: 114

✅ 5. İman (İnanmak / Güvenmek)

Tanım: Kalbin tasdiki, dilin ikrarı, hayatın teslimiyeti; Kur’an’da iman, güven ve sadakatle bütünleşmiş bir bağlılıktır.

✅ Kur’an’da İman fihristi

- Bakara: 285

- Hucurât: 14

- Nisa: 136

✅ 6. İnzar (Uyarı / Sakındırma)

Tanım: Kötülükten sakındırma, uyarmak; Kur’an’da peygamberlerin temel görevlerinden biridir.

✅ Kur’an’da İnzar fihristi

- A‘râf: 188

- Yasin: 6

- Mülk: 26

✅ 7. İnsaf (Denge / Adalet duygusu)

Tanım: Hakkaniyetli olma, adil davranma; Kur’an’da doğrudan kelime olarak geçmez, fakat “kıst, adl, hakkaniyet” anlam alanında yer alır.

✅ Kur’an’da İnsaf anlam alanı fihristi

- Nahl: 90

- Maide: 8

✅ 8. İnsan (Beşer)

Tanım: Akıl, irade ve sorumluluk sahibi varlık; Kur’an’da insanın hem zayıflığı hem yüceliği birlikte anlatılır.

✅ Kur’an’da İnsan fihristi

- İnsan Sûresi

- Tin: 4

- Zâriyât: 56

✅ 9. Islah (Düzeltme / Islah etme)

Tanım: Bozulmuş olanı düzeltmek; Kur’an’da hem toplumsal hem bireysel iyileştirme anlamında geçer.

✅ Kur’an’da Islah fihristi

- Bakara: 11

- A‘râf: 56

- Hud: 88

✅ 10. Israf (Aşırılık / Savurganlık)

Tanım: Ölçüyü aşmak, gereksiz harcamak; Kur’an’da hem maddî hem manevî aşırılık için kullanılır.

✅ Kur’an’da Israf fihristi

- A‘râf: 31

- En‘âm: 141

- Yunus: 12

✅ 11. Istıfa (Seçme / Saflaştırma)

Tanım: Seçip ayırmak, saflaştırmak; Kur’an’da Allah’ın peygamberleri ve bazı kulları seçmesi bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da Istıfa fihristi

- Âl-i İmrân: 33

- Hac: 75

✅ 12. Istığfar (Bağışlanma talebi)

Tanım: Allah’tan af dilemek; Kur’an’da hem bireysel hem toplumsal arınmanın temel kavramıdır.

✅ Kur’an’da Istığfar fihristi

- Nuh: 10

- Hud: 3

- Müzzemmil: 20

✅ 13. İtaat (Boyun eğme / Uyum)

Tanım: Allah’a ve elçisine uyma; Kur’an’da imanla birlikte zikredilen temel davranış biçimidir.

✅ Kur’an’da İtaat fihristi

- Nisa: 59

- Âl-i İmrân: 32

- Nur: 54

✅ 14. İtidal (Denge / Orta yol)

Tanım: Aşırılıklardan uzak durma; Kur’an’da “vasat ümmet” kavramıyla ilişkilidir.

✅ Kur’an’da İtidal anlam alanı fihristi

- Bakara: 143

- Furkan: 67

✅ 15. İzzet (Onur / Değer / Yücelik)

Tanım: Değer, güç, onur; Kur’an’da gerçek izzetin yalnızca Allah’a ait olduğu vurgulanır.

✅ Kur’an’da İzzet fihristi

- Fâtır: 10

- Münafıkun: 8

✅ Toplam: 15 kavram (+ farklı bağlam. farklı alan ve I - İ ile başlayan diğer kavramlar)

İ

✅ 1. İbadet

Tanım: Kulluk, yöneliş, teslimiyet; Kur’an’da ibadet, insanın tüm varlığıyla Allah’a yönelmesi ve hayatı O’nun rızasına göre şekillendirmesidir.

✅ Kur’an’da İbadet fihristi

- Zâriyât: 56

- Fâtiha: 5

- Nahl: 36

✅ 2. İbda (Yoktan yaratma)

Tanım: Hiçten var etme; Kur’an’da Allah’ın benzersiz yaratma fiilini ifade eder.

✅ Kur’an’da İbda fihristi

- Bakara: 117

- En‘âm: 101

✅ 3. İblis

Tanım: Allah’ın emrine karşı gelen varlık; Kur’an’da kibir, isyan ve saptırma sembolüdür.

✅ Kur’an’da İblis fihristi

- Bakara: 34

- A‘râf: 11–18

- Sad: 75

✅ 4. İcabet (Karşılık verme)

Tanım: Duaya veya çağrıya cevap verme; Kur’an’da hem Allah’ın kullarına icabeti hem de kulların Allah’a icabeti anlatılır.

✅ Kur’an’da İcabet fihristi

- Bakara: 186

- En‘âm: 36

✅ 5. İcma (Toplanma / Birleşme anlam alanı)

Tanım: Bir araya gelme, birleşme; Kur’an’da doğrudan kelime olarak geçmez, fakat “cem, toplama, bir araya getirme” anlam alanında yer alır.

✅ Kur’an’da İcma anlam alanı fihristi

- Âl-i İmrân: 103

- Haşr: 2

✅ 6. İffet

Tanım: Temizlik, arınmışlık, namus; Kur’an’da hem kadın hem erkek için ahlâkî korunmuşluk anlamında geçer.

✅ Kur’an’da İffet fihristi

- Nur: 33

- Bakara: 273

✅ 7. İftira

Tanım: Asılsız söz uydurmak; Kur’an’da hem Allah’a hem insanlara karşı büyük bir günah olarak geçer.

✅ Kur’an’da İftira fihristi

- Nahl: 116

- Nur: 11–16

✅ 8. İhtilaf (Ayrılık / Görüş farkı)

Tanım: Farklı düşünmek, ayrışmak; Kur’an’da hem insan tabiatının bir parçası hem de fitneye dönüşebilecek bir sınav olarak anlatılır.

✅ Kur’an’da İhtilaf fihristi

- Bakara: 213

- Hud: 118

✅ 9. İhtiyaç (Hacet anlam alanı)

Tanım: Bir şeye duyulan ihtiyaç; Kur’an’da hem maddî hem manevî ihtiyaç bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da İhtiyaç anlam alanı fihristi

- Yusuf: 68

- Ahzab: 37

✅ 10. İhtiyar (Seçme / Tercih)

Tanım: Seçme gücü, tercih etme; Kur’an’da insanın iradesi ve sorumluluğu bağlamında yer alır.

✅ Kur’an’da İhtiyar anlam alanı fihristi

- İnsan: 3

- Kehf: 29

✅ 11. İhyâ (Diriltme)

Tanım: Hayat verme, canlandırma; Kur’an’da hem fiziksel diriltme hem de kalplerin diriltilmesi anlamında geçer.

✅ Kur’an’da İhyâ fihristi

- Bakara: 73

- En’am: 122

✅ 12. İkram

Tanım: İyilik, ağırlama, değer verme; Kur’an’da hem Allah’ın kullarına ikramı hem de insanların birbirine ikramı anlatılır.

✅ Kur’an’da İkram fihristi

- Fecr: 15

- İnsan: 8–9

✅ 13. İktidar (Güç / Kudret anlam alanı)

Tanım: Güç sahibi olma; Kur’an’da gerçek kudretin yalnızca Allah’a ait olduğu vurgulanır.

✅ Kur’an’da İktidar anlam alanı fihristi

- Âl-i İmrân: 26

- Fatır: 10

✅ 14. İktisat (Ölçülülük / Tasarruf)

Tanım: Orta yol, ölçülülük; Kur’an’da israfın karşıtı olarak geçer.

✅ Kur’an’da İktisat anlam alanı fihristi

- Furkan: 67

✅ 15. İlâh (Tanrı)

Tanım: Kendisine ibadet edilen varlık; Kur’an’da “ilah” kelimesi tevhidin merkezinde yer alır.

✅ Kur’an’da İlâh fihristi

- Bakara: 163

- Nahl: 22

✅ 16. İlham

Tanım: Kalbe doğan ilahî sezgi; Kur’an’da doğrudan kelime olarak geçmez, fakat “ilham etme” anlam alanı vardır.

✅ Kur’an’da İlham anlam alanı fihristi

- Şems: 8

- Kasas: 7

✅ 17. İlâhî ilim (Ledünnî bilgi)

Tanım: Allah’ın özel kullarına verdiği derin kavrayış; Kur’an’da “ledün” ifadesiyle geçer.

✅ Kur’an’da Ledünnî ilim fihristi

- Kehf: 65

✅ 18. İltica (Sığınma)

Tanım: Korunmak için yönelme; Kur’an’da Allah’a sığınma, kulun en güçlü dayanağıdır.

✅ Kur’an’da İltica fihristi

- Fussilet: 36

- Nahl: 98

✅ 19. İman dereceleri (yakîn, tasdik, itminan)

Tanım: İmanın güçlenme mertebeleri; Kur’an’da “yakîn, itminan, tasdik” kavramlarıyla ifade edilir.

✅ Kur’an’da İman dereceleri fihristi

- Bakara: 260 (yakîn)

- Fetih: 4 (itminan)

- Nisa: 136 (tasdik)

✅ 20. İmtihan (Sınanma)

Tanım: İnsanların hayatla, nimetle ve musibetle sınanması; Kur’an’da imtihan, yaratılışın temel yasasıdır.

✅ Kur’an’da İmtihan fihristi

- Bakara: 155

- Ankebût: 2

- Muhammed: 31

✅ 21. İnanç (İman anlam alanı)

Tanım: Kalbin bağlanması; Kur’an’da iman kavramının geniş anlam alanına dahildir.

✅ Kur’an’da İnanç anlam alanı fihristi

- Hucurât: 15

- Bakara: 285

✅ 22. İnfak (Paylaşma / Verme)

Tanım: Allah yolunda harcama; Kur’an’da infak, imanın toplumsal tezahürüdür.

✅ Kur’an’da İnfak fihristi

- Bakara: 261

- Hadîd: 7

- Tevbe: 34

✅ 23. İnkar (Reddetme)

Tanım: Hakikati bilerek reddetme; Kur’an’da küfrün temel davranış biçimidir.

✅ Kur’an’da İnkar fihristi

- Bakara: 6–7

- Nahl: 22

- Furkan: 77

✅ 24. İnşa (Kurma / İnşa etme)

Tanım: Yapı kurma, düzen oluşturma; Kur’an’da hem maddî hem manevî inşa anlam alanı vardır.

✅ Kur’an’da İnşa anlam alanı fihristi

- Nahl: 68

- Zâriyât: 47

✅ 25. İntikam (Karşılık verme anlam alanı)

Tanım: Karşılık verme; Kur’an’da intikam, yalnızca Allah’a ait olan adaletin bir yönüdür.

✅ Kur’an’da İntikam fihristi

- Zümer: 37

- Secde: 22

✅ 26. İrade (Seçme gücü)

Tanım: Tercih etme ve yönelme yetisi; Kur’an’da insanın sorumluluğunun temelidir.

✅ Kur’an’da İrade anlam alanı fihristi

- İnsan: 3

- Kehf: 29

✅ 27. İrfan (Derin kavrayış)

Tanım: Bilgiyi hikmetle birleştiren içsel kavrayış; Kur’an’da doğrudan geçmez, fakat “basiret, hikmet” anlam alanında yer alır.

✅ Kur’an’da İrfan anlam alanı fihristi

- Hac: 46

- Yusuf: 108

✅ 28. İsabet (Doğruya ulaşma)

Tanım: Hakikate uygun davranma; Kur’an’da “isabet eden söz ve davranış” anlam alanında geçer.

✅ Kur’an’da İsabet anlam alanı fihristi

- Nisa: 115

- Ahzab: 70

✅ 29. İsmet (Günahsızlık / Korunmuşluk)

Tanım: Allah’ın korumasıyla günahlardan uzak tutulma; Kur’an’da peygamberlerin korunmuşluğu bağlamında yer alır.

✅ Kur’an’da İsmet anlam alanı fihristi

- Ahzab: 21

- Yusuf: 24

✅ 30. İsrâ (Gece yürüyüşü)

Tanım: Peygamberimizin Mescid-i Haram’dan Mescid-i Aksa’ya götürülmesi; Kur’an’da özel bir mucize olarak geçer.

✅ Kur’an’da İsrâ fihristi

- İsrâ: 1

✅ 31. İstiaze (Allah’a sığınma)

Tanım: Kötülükten korunmak için Allah’a sığınma; Kur’an’da şeytandan Allah’a sığınma emriyle geçer.

✅ Kur’an’da İstiaze fihristi

- Nahl: 98

- Fussilet: 36

✅ 32. İstikamet (Doğruluk / Dürüstlük)

Tanım: Dosdoğru bir yol üzere olmak; Kur’an’da iman ve salih amelin özü olarak geçer.

✅ Kur’an’da İstikamet fihristi

- Fussilet: 30

- Ahkaf: 13

✅ 33. İstikbar (Büyüklük taslama / Kibir)

Tanım: Kendini üstün görme; Kur’an’da şeytanın ve inkârcıların temel vasfıdır.

✅ Kur’an’da İstikbar fihristi

- A‘râf: 146

- Nahl: 23

✅ 34. İstiklal (Bağımsızlık anlam alanı)

Tanım: Başkasına bağlı olmama; Kur’an’da doğrudan geçmez, fakat “Allah’tan başkasına kulluk etmeme” anlam alanında yer alır.

✅ Kur’an’da İstiklal anlam alanı fihristi

- Zümer: 11

- Fatiha: 5

✅ 35. İstikrar (Süreklilik / Sabitlik)

Tanım: Kararlılık, sabit duruş; Kur’an’da “sebat, sabit kılma” anlam alanında yer alır.

✅ Kur’an’da İstikrar anlam alanı fihristi

- İbrahim: 27

- Fussilet: 30

✅ 36. İstila (Kaplama / Yayılma)

Tanım: Bir şeyin başka bir şeyi kaplaması; Kur’an’da “galip gelme, üstün olma” anlam alanında bulunur.

✅ Kur’an’da İstila anlam alanı fihristi

- Saff: 14

- Mücadele: 21

✅ 37. İstişare (Danışma)

Tanım: Bir konuda görüş alışverişi; Kur’an’da müminlerin temel vasfı olarak geçer.

✅ Kur’an’da İstişare fihristi

- Şûrâ: 38

✅ 38. İstiğna (İhtiyaçsızlık taslama)

Tanım: Kendini yeterli görme; Kur’an’da kibir ve nankörlükle ilişkilidir.

✅ Kur’an’da İstiğna fihristi

- Alak: 7

- Leyl: 8

✅ 39. İstikbal (Gelecek anlam alanı)

Tanım: İleriye yönelik beklenti; Kur’an’da “ahiret geleceği” bağlamında yer alır.

✅ Kur’an’da İstikbal anlam alanı fihristi

- Nisa: 77

- Rum: 7

✅ 40. İstisna (Hariç tutma)

Tanım: Bir şeyi genel hükmün dışına çıkarma; Kur’an’da hem dilsel hem hukuki bağlamda geçer.

✅ Kur’an’da İstisna fihristi

- Kehf: 23–24

- Saffat: 40

✅ 41. İsyan (Baş kaldırma)

Tanım: Allah’ın emirlerine karşı gelme; Kur’an’da hem bireysel hem toplumsal sapma olarak geçer.

✅ Kur’an’da İsyan fihristi

- Bakara: 61

- A‘râf: 17

✅ 42. İtaat (dereceler)

Tanım: Allah’a ve elçisine uyma; Kur’an’da itaatin güçlenme dereceleri vardır.

✅ Kur’an’da İtaat dereceleri fihristi

- Nisa: 59

- Nur: 54

✅ 43. İttifak (Birleşme / Uzlaşma)

Tanım: Bir konuda birleşme; Kur’an’da “birlik olma” anlam alanında yer alır.

✅ Kur’an’da İttifak anlam alanı fihristi

- Âl-i İmrân: 103

✅ 44. İttika (Takva / Sakınma)

Tanım: Allah’a karşı bilinçli bir korunma hâli; Kur’an’da takvanın özü olarak geçer.

✅ Kur’an’da İttika fihristi

- Bakara: 197

- Hucurât: 13

✅ 45. İttihad (Birlik)

Tanım: Birleşme, bütünleşme; Kur’an’da “ümmet olma” anlam alanında yer alır.

✅ Kur’an’da İttihad anlam alanı fihristi

- Müminun: 52

✅ 46. İzah (Açıklama)

Tanım: Bir şeyi açık hâle getirme; Kur’an’da “beyan, tebyin” anlam alanında geçer.

✅ Kur’an’da İzah anlam alanı fihristi

- Nahl: 44

- Âl-i İmrân: 138

✅ 47. İzhar (Ortaya çıkarma)

Tanım: Gizli olanı açığa çıkarma; Kur’an’da hem Allah’ın hem insanların fiilleri bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da İzhar fihristi

- Bakara: 72

- Tahrim: 3

✅ 48. İzzet (kaynak anlam alanı)

Tanım: Onurun kaynağı; Kur’an’da gerçek izzetin yalnızca Allah’a ait olduğu vurgulanır.

✅ Kur’an’da İzzet fihristi

- Fâtır: 10

- Münafıkun: 8

✅ Toplam: 48 kavram (+ farklı bağlam. farklı alan ve İ ile başlayan diğer kavramlar)

J

Kur’an kavram sözlüklerinde J harfi, Arapça kök yapısı gereği bağımsız bir harf olarak yer almaz.

Yani Kur’an’da J ile başlayan hiçbir kök, hiçbir kavram, hiçbir terim bulunmaz.

Kur’an’da J harfiyle başlayan kavram bulunmadığından, J harfi tamamlanmıştır.

K

✅ 1. Kâbe

Tanım: Allah’ın yeryüzündeki ilk mabedi; Kur’an’da tevhidin sembolü ve yöneliş merkezidir.

✅ Kur’an’da Kâbe fihristi

- Âl-i İmrân: 96

- Maide: 97

✅ 2. Kâfir (Örten / Nankör)

Tanım: Hakikati örten, nimeti inkâr eden; Kur’an’da küfrün hem zihinsel hem ahlâkî boyutunu ifade eder.

✅ Kur’an’da Kâfir fihristi

- Bakara: 6

- Muhammed: 1

- Kafirun Sûresi

✅ 3. Kader

Tanım: Ölçü, takdir, ilahî düzen; Kur’an’da yaratılışın belirlenmiş ölçüsü ve Allah’ın koyduğu yasalar anlamında geçer.

✅ Kur’an’da Kader fihristi

- Kamer: 49

- Furkan: 2

✅ 4. Kur’an’da Kadı (Hüküm veren anlam alanı)

Tanım: Hüküm verme yetkisi; Kur’an’da doğrudan “kadı” kelimesi geçmez, fakat “hüküm verme” anlam alanı güçlüdür.

✅ Kur’an’da Hüküm verme anlam alanı fihristi

- Nisa: 58

- Maide: 49

✅ 5. Kahhar (Kudret sahibi)

Tanım: Mutlak güç ve üstünlük sahibi; Kur’an’da Allah’ın kahredici kudretini ifade eden isimdir.

✅ Kur’an’da Kahhar fihristi

- Ra’d: 16

- Sad: 65

✅ 6. Kalb (Gönül / İç dünya)

Tanım: İnsan benliğinin merkezi; Kur’an’da kalp, aklın, imanın ve niyetin merkezidir.

✅ Kur’an’da Kalb fihristi

- Bakara: 10

- Hac: 46

- Şuarâ: 89

✅ 7. Kalkış / Kıyam

Tanım: Ayağa kalkmak, harekete geçmek; Kur’an’da hem bireysel diriliş hem de toplumsal adalet için kullanılan bir kavramdır.

✅ Kur’an’da Kıyam fihristi

- Müddessir: 2

- İsrâ: 37

✅ 8. Kur’an’da Kalkındırma (İhyâ / Islah anlam alanı)

Tanım: Toplumu veya bireyi yeniden canlandırma; Kur’an’da “ıslah” ve “ihyâ” kavramlarıyla ilişkilidir.

✅ Kur’an’da Kalkındırma anlam alanı fihristi

- A‘râf: 56

- Hud: 88

✅ 9. Kalkışma (İsyan anlam alanı)

Tanım: Başkaldırma, isyan etme; Kur’an’da şeytanın ve inkârcıların temel davranış biçimidir.

✅ Kur’an’da Kalkışma anlam alanı fihristi

- Bakara: 61

- A‘râf: 17

✅ 10. Kalkınma (Terakki anlam alanı)

Tanım: İlerleme, gelişme; Kur’an’da doğrudan geçmez, fakat “ıslah, ihya, bereket” anlam alanında yer alır.

✅ Kur’an’da Kalkınma anlam alanı fihristi

- A‘râf: 96

- Hud: 52

✅ 11. Kıyamet

Tanım: Diriliş ve hesap günü; Kur’an’da dünyanın düzeninin sona ermesi ve ahiretin başlamasıdır.

✅ Kur’an’da Kıyamet fihristi

- Kıyamet Sûresi

- Hac: 7

✅ 12. Kur’an’da Saat

Tanım: Kıyametin kopuş anı; Kur’an’da “saat” kelimesi kıyametin kesin ve ani vaktini ifade eder.

✅ Kur’an’da Saat fihristi

- A‘râf: 187

- Kamer: 1

✅ 13. Kur’an’da Mahşer

Tanım: Diriliş sonrası toplanma yeri; Kur’an’da “haşr” kavramıyla ifade edilir.

✅ Kur’an’da Mahşer fihristi

- Kehf: 99

- Tâhâ: 108

✅ 14. Kur’an’da Hesap

Tanım: Amellerin değerlendirilmesi; Kur’an’da ahiret gününün temel kavramıdır.

✅ Kur’an’da Hesap fihristi

- İnfitar: 19

- Gâşiye: 26

✅ 15. Kur’an’da Ba‘s (Diriltme)

Tanım: Ölülerin yeniden diriltilmesi; Kur’an’da hem fiziksel diriliş hem de hakikatin ortaya çıkışı anlamında geçer.

✅ Kur’an’da Ba‘s fihristi

- Rum: 56

- Hac: 7

✅ 16. Kur’an’da Fasl (Ayrılış / Hüküm ayrımı)

Tanım: Hak ile batılın ayrıldığı an; Kur’an’da kıyamet gününün adaletle hükme bağlanmasını ifade eder.

✅ Kur’an’da Fasl fihristi

- Saffat: 21

- Murselat: 13–14

✅ 17. Kur’an’da Cennet

Tanım: Allah’ın rahmetine erenlerin ebedî yurdu; Kur’an’da hem mükâfat hem huzur mekânı olarak anlatılır.

✅ Kur’an’da Cennet fihristi

- Bakara: 25

- Âl-i İmrân: 133

- Muhammed: 15

✅ 18. Kur’an’da Cehennem

Tanım: Hakikati reddedenlerin karşılığı; Kur’an’da hem adaletin hem uyarının bir parçasıdır.

✅ Kur’an’da Cehennem fihristi

- Mülk: 6

- Hac: 51

- İnfitar: 14

✅ 19. Kur’an’da Mizan (Terazi / Tartı)

Tanım: Amellerin adaletle tartılması; Kur’an’da ilahî adaletin sembolüdür.

✅ Kur’an’da Mizan fihristi

- Enbiyâ: 47

- A‘râf: 8–9

✅ 20. Kur’an’da Amel Defteri

Tanım: İnsanların tüm yaptıklarının kaydedildiği ilahî kayıt; Kur’an’da hem sağdan hem soldan verilen kitap olarak geçer.

✅ Kur’an’da Amel Defteri fihristi

- İsra: 13–14

- Hâkka: 19–25

✅ 21.Kur’an’da  Şehadet

Tanım: Tanıklık etmek; Kur’an’da hem Allah’ın şahitliği hem insanların şahitliği hem de organların şahitliği anlatılır.

✅ Kur’an’da Şehadet fihristi

- Nur: 24

- Fussilet: 20–21

✅ 22. Kur’an’da Rahmet

Tanım: Allah’ın merhameti, lütfu ve bağışlayıcılığı; Kur’an’da hem dünya hem ahiret için temel bir kavramdır.

✅ Kur’an’da Rahmet fihristi

- A‘râf: 156

- Zümer: 53

✅ 23. Kur’an’da Adl / Kıst (Adalet)

Tanım: Hakkı yerine koymak; Kur’an’da adalet, ilahî düzenin temelidir.

✅ Kur’an’da Adl/Kıst fihristi

- Nahl: 90

- Maide: 8

✅ 24. Kur’an’da Selam

Tanım: Barış, esenlik; Kur’an’da hem Allah’ın adı hem cennet ehline verilen ilahî hitaptır.

✅ Kur’an’da Selam fihristi

- Yasin: 58

- Ra‘d: 24

✅ 25.Kur’an’da  Sekine

Tanım: Kalbe inen ilahî huzur; Kur’an’da müminlerin zor anlarda güçlenmesini sağlar.

✅ Kur’an’da Sekine fihristi

- Tevbe: 26

- Fetih: 4

✅ 26. Kur’an’da Nur

Tanım: Aydınlık, hakikat ışığı; Kur’an’da hem Allah’ın nuru hem de hidayetin sembolüdür.

✅ Kur’an’da Nur fihristi

- Nur: 35

- Hadid: 12

✅ 27. Kur’an’da Zulmet

Tanım: Karanlık; Kur’an’da inkârın, cehaletin ve sapmanın sembolüdür.

✅ Kur’an’da Zulmet fihristi

- Bakara: 257

- En‘âm: 122

✅ 28. Kur’an’da Furkan

Tanım: Hak ile batılı ayıran ölçü; Kur’an’ın isimlerinden biridir.

✅ Kur’an’da Furkan fihristi

- Furkan: 1

- Enfal: 29

✅ 29. Hatm (Mühürleme)

Tanım: Kalbin kapanması; Kur’an’da inkârın bir sonucu olarak anlatılır.

✅ Kur’an’da Hatm fihristi

- Bakara: 7

✅ 30. Kur’an’da Nida (Çağrı)

Tanım: Seslenme; Kur’an’da hem Allah’ın çağrısı hem insanların çağrısı geçer.

✅ Kur’an’da Nida fihristi

- A‘râf: 22

- Meryem: 3

✅ 31. Kur’an’da Suâl (Sorgu)

Tanım: Hesap sorma; Kur’an’da hem dünya hem ahiret sorgusu vardır.

✅ Kur’an’da Suâl fihristi

- Saffat: 24

- Hicr: 92–93

✅ 32. Kur’an’da Rücû (Dönüş)

Tanım: Allah’a dönüş; Kur’an’da hem ölüm hem ahiret bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da Rücû fihristi

- Bakara: 245

- Ankebut: 57

✅ 33. Kur’an’da İntizar (Bekleyiş)

Tanım: Beklemek; Kur’an’da hem müminlerin sabrı hem inkârcıların azabı bekleyişi anlatılır.

✅ Kur’an’da İntizar fihristi

- Yunus: 20

- Hud: 122

✅ 34. Kur’an’da Sabr

Tanım: Direnç, sebat; Kur’an’da imanın ayrılmaz parçasıdır.

✅ Kur’an’da Sabr fihristi

- Bakara: 153

- Asr Sûresi

✅ 35. Kur’an’da Felâh (Kurtuluş)

Tanım: Hem dünyada hem ahirette başarı ve kurtuluş; Kur’an’da müminlerin temel hedefidir.

✅ Kur’an’da Felâh fihristi

- Müminun: 1–11

- A‘râf: 8

✅ 36. Kur’an’da Hasret

Tanım: Pişmanlık; Kur’an’da inkârcıların ahiretteki en büyük duygusudur.

✅ Kur’an’da Hasret fihristi

- Meryem: 39

- Zümer: 56

✅ 37. Kur’an’da Beşaret (Müjde)

Tanım: Sevindirici haber; Kur’an’da hem peygamberlerin müjdesi hem Allah’ın müjdesi geçer.

✅ Kur’an’da Beşaret fihristi

- Yunus: 64

- Fussilet: 30

✅ 38. Kur’an’da İnzar (Uyarı)

Tanım: Sakındırma; Kur’an’da peygamberlerin temel görevidir.

✅ Kur’an’da İnzar fihristi

- Yasin: 6

- Mülk: 26

✅ 39. Kur’an’da  Cihad

Tanım: Gayret, mücadele; Kur’an’da hem nefisle hem zulümle mücadeleyi kapsar.

✅ Kur’an’da Cihad fihristi

- Hac: 78

- Furkan: 52

✅ 40. Kur’an’da Mülk (Hükümranlık)

Tanım: Mutlak egemenlik; Kur’an’da mülkün yalnızca Allah’a ait olduğu vurgulanır.

✅ Kur’an’da Mülk fihristi

- Mülk Sûresi

- Âl-i İmrân: 26

✅ 41. Kur’an’da Kıst (Adalet – tekrar eden anlam alanı)

Tanım: Adaletin dengeli uygulanması; Kur’an’da zulmün karşıtıdır.

✅ Kur’an’da Kıst fihristi

- Maide: 8

- Hucurât: 9

✅ 42.Kur’an’da  Rahmaniyet

Tanım: Allah’ın sınırsız merhameti; Kur’an’da “Rahman” ismiyle ifade edilir.

✅ Kur’an’da Rahmaniyet fihristi

- Rahman Sûresi

✅ 43. Kur’an’da Rahimiyet

Tanım: Allah’ın özel kullarına yönelik merhameti; Kur’an’da “Rahim” ismiyle geçer.

✅ Kur’an’da Rahimiyet fihristi

- Fatiha: 3

✅ 44.Kur’an’da  Mağfiret

Tanım: Bağışlanma; Kur’an’da Allah’ın kullarına en büyük lütuflarından biridir.

✅ Kur’an’da Mağfiret fihristi

- Zümer: 53

- Nisa: 110

✅ 45. Kur’an’da Afv

Tanım: Affetmek, silmek; Kur’an’da mağfiretten daha ileri bir bağışlama türüdür.

✅ Kur’an’da Afv fihristi

- Şûrâ: 40

- Bakara: 286

✅ 46. Kur’an’da Tezkiye

Tanım: Arınma, temizlenme; Kur’an’da hem nefsi hem toplumu arındırma anlamında geçer.

✅ Kur’an’da Tezkiye fihristi

- Şems: 9

- A‘la: 14–15

✅ Toplam: 46 kavram (+ farklı bağlam. farklı alan ve K ile başlayan diğer kavramlar)

L

✅ 1. Lâ (Olumsuzluk edatı / Tevhidin temel taşı)

Tanım: “Yoktur, değildir” anlamına gelir.

Kur’an’da özellikle tevhid cümlesinin ilk yarısı olan “Lâ ilâhe…” ifadesinin temelidir.

✅ Kur’an’da kullanım alanı

- Tevhid

- Yasaklama

- Olumsuzlama

- Vurgulu reddediş

✅ Örnek ayetler

- Muhammed 19: “Lâ ilâhe illâ huve…”

- Bakara 255: “Lâ te’huzuhu sinetün velâ nevm…”

✅ 2. Lebbeyk (İcabet / Kulluk anlam alanı)

Tanım: Kur’an’da doğrudan geçmez; fakat “icabet, çağrıya cevap verme, teslimiyet” anlam alanının merkezindedir.

Hac ibadetinin niyet cümlesi olan “Lebbeyk Allahümme Lebbeyk” Kur’an’ın kulluk öğretisinin özüdür.

✅ Kur’an’daki anlam alanı

- Allah’ın çağrısına icabet

- Kulluğun kabulü

- Teslimiyet

- Yakınlık

✅ Örnek ayetler

- Bakara 186: “Kullarım sana beni sorarsa… Bana icabet etsinler.”

- Enfal 24: “Allah’ın ve Resulünün çağrısına icabet edin.”

✅ 3. Lütuf (Lutf / İnayet)

Tanım: Allah’ın ince, derin, görünmez yardımı; rahmetin özel bir türü.

✅ Kur’an’da Lütuf fihristi

- Yusuf 100: “Şüphesiz Rabbim lütuf sahibidir.”

- Ahzab 17: “Allah size lütuf ederse…”

✅ Anlam alanı

- İnce merhamet

- Gizli yardım

- Koruyucu inayet

- Kulu güçlendiren destek

✅ 4. Latîf

• Tanım: Allah’ın zarif, ince, görünmez lütuf ve kuşatıcılığını ifade eden ismi.
• Kur’an’daki anlam alanı: İncelik, görünmez yardım, kuşatıcılık
• Örnek ayetler: Şura 19, Lokman 16

✅ 5. Levh-i Mahfuz

• Tanım: Allah katında korunmuş yazı; kader ve bilgi ilişkisinin sembolü.
• Kur’an’daki anlam alanı: İlâhî kayıt, muhafaza, sorumluluk dengesi
• Örnek ayetler: Buruc 21–22

✅ 6. Leyl

• Tanım: Gece kavramı; gündüz–gece diyalektiği, ibadet ve tefekkür zamanı.
• Kur’an’daki anlam alanı: İbadet vakti, kozmik düzen, tezekkür
• Örnek ayetler: Leyl 1–2, İsra 79

✅ 7. Lüb

• Tanım: Saf akıl, hikmet ve derin kavrayış.
• Kur’an’daki anlam alanı: Arınmış akıl, hikmet, derin kavrayış
• Örnek ayetler: Bakara 269, Âl-i İmran 190

✅ 8. Lisan

• Tanım: Dil, ifade aracı; vahyin Arapça dilinde inişi.
• Kur’an’daki anlam alanı: İletişim, vahyin dili, tercüme–mana ilişkisi
• Örnek ayetler: Nahl 103, Şuara 195

✅ 9. Lika

• Tanım: Allah ile buluşma; ahiret ve hesap bilinci.
• Kur’an’daki anlam alanı: Ahiret hazırlığı, hesap bilinci, kulluk sorumluluğu
• Örnek ayetler: Kehf 110, Ankebut 5

✅ 10. Lânet

• Tanım: İlâhî uzaklaştırma, rahmetten çıkarılma.
• Kur’an’daki anlam alanı: İlâhî reddediş, ahlâkî–hukukî sonuç, toplumsal uyarı
• Örnek ayetler: Bakara 88, Ahzab 57

✅ 11. Lâ ilâhe illallah

• Tanım: İslam’ın temel şahadet cümlesi.
• Kur’an’daki anlam alanı: Tevhid, iman, kulluk bilinci
• Örnek ayetler: Muhammed 19

✅ 12. Lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâh

• Tanım: Güç ve kudretin yalnız Allah’a ait olduğunu ifade eden dua.
• Kur’an’daki anlam alanı: Teslimiyet, güç bilinci, tevekkül
• Örnek ayetler: Kehf 39

✅ 13. Lâkin

• Tanım: İstisna ve vurgu için kullanılan bağlaç.
• Kur’an’daki anlam alanı: İstisna, vurgu, açıklama
• Örnek ayetler: Nisa 162

✅ 14. Lâzım

• Tanım: Zaruri ve kaçınılmaz olan.
• Kur’an’daki anlam alanı: Gereklilik, zorunluluk
• Örnek ayetler: Tevbe 91

✅ 15. Lâhu’l-hamd

• Tanım: Hamdin yalnız Allah’a ait olduğunu vurgulayan ifade.
• Kur’an’daki anlam alanı: Şükür, hamd, kulluk bilinci
• Örnek ayetler: Fatiha 2

✅ 16. Lâhu’l-mulk

• Tanım: Mülkün ve hükümranlığın yalnız Allah’a ait olduğunu ifade eder.
• Kur’an’daki anlam alanı: Hükümranlık, mülk, kudret
• Örnek ayetler: Mülk 1

✅ 17. Lâhu’l-azamet

• Tanım: Yüceliğin yalnız Allah’a ait olduğunu vurgular.
• Kur’an’daki anlam alanı: Azamet, yücelik, ululuk
• Örnek ayetler: Haşr 23

✅ 18. Lâhu’l-kibriyâ

• Tanım: Büyüklük ve ululuk yalnız Allah’a aittir.
• Kur’an’daki anlam alanı: Kibriyâ, büyüklük, ululuk
• Örnek ayetler: Mümin 35

✅ 19. Lâhu’l-hikme

• Tanım: Hikmetin kaynağı yalnız Allah’tır.
• Kur’an’daki anlam alanı: Hikmet, ilim, derinlik
• Örnek ayetler: Bakara 269

✅ 20. Lâhu’l-ilm

• Tanım: Bilginin kaynağı yalnız Allah’tır.
• Kur’an’daki anlam alanı: İlim, bilgi, kudret
• Örnek ayetler: Bakara 255

✅ 21. Lâhu’l-qudrat

• Tanım: Güç ve kudretin sahibi yalnız Allah’tır.
• Kur’an’daki anlam alanı: Kudret, güç, hâkimiyet
• Örnek ayetler: Ahzab 25

✅ 22. Lâhu’l-rahmet

• Tanım: Merhametin kaynağı yalnız Allah’tır.
• Kur’an’daki anlam alanı: Rahmet, merhamet, bağış
• Örnek ayetler: En’am 54

✅ 23. Lâhu’l-beyân

• Tanım: Açıklamanın kaynağı yalnız Allah’tır.
• Kur’an’daki anlam alanı: Beyan, açıklama, öğretim
• Örnek ayetler: Rahman 4

✅ 24. Lâhu’l-hakk

• Tanım: Gerçeğin kaynağı yalnız Allah’tır.
• Kur’an’daki anlam alanı: Hakikat, doğruluk, adalet
• Örnek ayetler: Yunus 32

✅ 25. Lâhu’l-hayât

• Tanım: Hayatın kaynağı yalnız Allah’tır.
• Kur’an’daki anlam alanı: Hayat, varlık, süreklilik
• Örnek ayetler: Ankebut 64

✅ 26. Lâhu’l-meâd

• Tanım: Ahirette dönüş yalnız Allah’adır.
• Kur’an’daki anlam alanı: Dönüş, ahiret, hesap
• Örnek ayetler: Al-i İmran 28

✅ 27. Lâhu’l-ibâde

• Tanım: İbadetin muhatabı yalnız Allah’tır.
• Kur’an’daki anlam alanı: İbadet, kulluk, teslimiyet
• **Örnek ayetler

✅ Toplam: 27 kavram  (+ farklı bağlam. farklı alan ve L ile başlayan diğer kavramlar)

M

✅ 1. Ma‘rifet (Bilgi / Tanıma)

Tanım:

Allah’ı, hakikati, doğruyu tanıma; bilginin kalpte yer etmesi.

Kur’an’da “ilim” ve “basiret” ile birlikte yürür.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Hakikati tanımak

- Allah’ın ayetlerini kavramak

- Derin idrak

- Kalbî bilgi

✅ Ayetler

- Zümer 9: “Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?”

- Alak 1–5: “Oku! Rabbin en büyük kerem sahibidir.”

✅ 2. Ma‘rûf (İyilik / Doğru olan)

Tanım:

Toplumun ve fıtratın doğru kabul ettiği iyilik; Kur’an’da emredilen davranışların genel adıdır.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- İyilik

- Doğruluk

- Adalet

- Güzel davranış

✅ Ayetler

- Bakara 263: “Güzel bir söz ve bağışlama, peşinden incitme gelen sadakadan daha hayırlıdır.”

- Nisa 19: “Onlarla ma‘rûf üzere geçinin.”

✅ 3. Ma‘siyet (Günah / İsyan)

Tanım:

Allah’ın sınırlarını bilinçli şekilde çiğnemek; Kur’an’da hem bireysel hem toplumsal bozulmanın kaynağıdır.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- İsyan

- Günah

- Haddi aşma

- Zulüm

✅ Ayetler

- Bakara 173: “Kim zaruret olmadan isyan ederse…”

- A‘râf 33: “Rabbiniz günahları haram kılmıştır.”

✅ 4. Ma‘bed (Kulluk mekânı)

Tanım:

Allah’a ibadet edilen yer; Kur’an’da “mescid” kavramıyla iç içedir.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Secde edilen yer

- Kulluğun merkezi

- Tevhidin sembolü

✅ Ayetler

- Cin 18: “Mescidler Allah’ındır.”

- Bakara 114: “Allah’ın mescidlerini engelleyenlerden daha zalim kim olabilir?”

✅ 5. Ma‘na (Anlam / Hikmet)

Tanım:

Bir şeyin özü, hakikati; Kur’an’da hikmet, tefekkür ve derin kavrayışla ilişkilidir.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Hikmet

- Derinlik

- İçsel kavrayış

- Ayetlerin manası

✅ Ayetler

- Sad 29: “Ayetlerini düşünsünler diye indirdik.”

- Nahl 44: “İnsanlara açıklayasın diye…”

✅ 6. Mâl (Servet / Varlık)

Tanım:

İnsanın sahip olduğu maddi imkânlar; Kur’an’da hem imtihan hem sorumluluk olarak geçer.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- İnfak

- İsraf

- Cimrilik

- Sorumluluk

✅ Ayetler

- Tevbe 34: “Altın ve gümüşü biriktirip Allah yolunda harcamayanlar…”

- Bakara 261: “Mallarını Allah yolunda harcayanların durumu…”

✅ 7. Melek

Tanım:

Nurdan yaratılmış, Allah’ın emirlerini eksiksiz yerine getiren varlıklar.

Kur’an’da güç, itaat, temizlik ve görev bilinciyle anılırlar.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Vahiy getirme

- Kulların korunması

- Amellerin yazılması

- İlâhî düzenin yürütülmesi

✅ Ayetler

- Fâtır 1: “Melekleri kanatlı elçiler kılan Allah’a hamd olsun.”

- Tahrim 6: “Melekler Allah’ın emrine karşı gelmezler.”

✅ 8. Melik (Hükümdar / Sahip)

Tanım:

Mutlak sahiplik ve yönetim gücü.

Kur’an’da hem Allah’ın sıfatı hem de dünyevî yöneticiler için kullanılır.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Egemenlik

- Sahiplik

- Yönetim

- Kudret

✅ Ayetler

- Fâtiha 4: “Mâliki yevmiddîn.”

- Nâs 2: “Melikinnâs.”

✅ 9. Mülk (Egemenlik)

Tanım:

Her şeyin gerçek sahibi olarak Allah’ın hükümranlığı.

Kur’an’da mülkün yalnızca Allah’a ait olduğu vurgulanır.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Mutlak otorite

- Sahiplik

- İlâhî düzen

- Hesap günü egemenliği

✅ Ayetler

- Âl-i İmrân 26: “Mülkü dilediğine verirsin.”

- Mülk Sûresi: Tamamı bu kavram üzerinedir.

✅ 10. Mizan (Ölçü / Tartı)

Tanım:

Hem fiziksel hem ahiret tartısı; adaletin sembolü.

Kur’an’da ilâhî adaletin terazisi olarak geçer.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Adalet

- Ölçü

- Tartı

- Hakkaniyet

✅ Ayetler

- A‘râf 8–9: “Kimlerin tartıları ağır gelirse…”

- Enbiyâ 47: “Kıyamet günü adalet terazileri kurarız.”

✅ 11. Mecaz (Temsil / Benzetme anlam alanı)

Tanım:

Kur’an’da hakikati açıklamak için kullanılan temsilî anlatımlar.

Doğrudan “mecaz” kelimesi geçmez; fakat Kur’an’ın üslubunda güçlü bir mecazî yapı vardır.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Temsil

- Benzetme

- Misal

- Derin anlam

✅ Ayetler

- Nur 35: “Allah göklerin ve yerin nurudur…” (en büyük mecazî temsillerden biri)

- Bakara 17–20: Münafıkların hâli misallerle anlatılır.

✅ 12. Mecburiyet (Zorunluluk anlam alanı)

Tanım:

İnsanın iradesi dışında kaldığı durumlar.

Kur’an’da özellikle zaruret kavramıyla ilişkilidir.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Zaruret

- Zorunluluk

- Mazeret

- Kolaylaştırma

✅ Ayetler

- Bakara 173: “Kim zaruret içinde kalırsa…”

- En‘âm 119: “Size haram olanı açıklamıştır; fakat zaruret hâli müstesna.”

✅ 13. Mecusî (Zerdüştî topluluk)

Tanım:

Kur’an’da “Mecûs” olarak geçen, ateşperest/Zerdüştî inanç topluluğu.

Ehli kitap benzeri bir kategori olarak anılır.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Tarihî bir inanç topluluğu

- Hesap günü sorumluluğu

- Allah’ın adaletine tabi olma

✅ Ayet

- Hac 17: “Mecûsiler ve müşrikler…”

✅ 14. Meded (Yardım / Destek)

Tanım:

Allah’tan veya insanlardan gelen destek, güç verme.

Kur’an’da özellikle ilâhî yardım anlamında kullanılır.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- İlâhî destek

- Güçlendirme

- Yardım etme

- Bereket verme

✅ Ayetler

- Âl-i İmrân 124: “Rabbiniz size üç bin melekle meded etsin.”

- Enfâl 9: “Allah size meleklerle yardım etti.”

✅ 15. Medine (Topluluk / Şehir)

Tanım:

Sadece bir şehir adı değil; toplumsal düzen, hukuk, birlik ve iman topluluğu anlam alanını taşır.

Kur’an’da “Medine halkı” ifadesi, toplumsal sorumluluk bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Toplum

- Şehir düzeni

- Ortak yaşam

- Sorumluluk

✅ Ayetler

- Tevbe 101: “Medine halkından münafıklar…”

- Ahzab 60: Medine’deki fitne çıkaranlar.

✅ 16. Mehir (Evlilik bedeli)

Tanım:

Evlilikte erkeğin kadına verdiği maddi güvence.

Kur’an’da kadının hakkı olarak açıkça belirtilir.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Nikâh hakkı

- Ekonomik güvence

- Kadının mülkiyeti

- Adalet

✅ Ayet

- Nisa 4: “Kadınlara mehirlerini gönül hoşluğuyla verin.”

✅ 17. Mehşer (Toplanma yeri)

Tanım:

Kıyamet günü insanların toplandığı yer; hesap öncesi büyük buluşma.

Kur’an’da “mahşer” kelimesi geçmez ama haşr köküyle ifade edilir.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Toplanma

- Diriliş sonrası buluşma

- Hesap öncesi bekleyiş

- İlâhî adalet sahnesi

✅ Ayetler

- Zümer 68: “Hepsi kabirlerinden kalkıp Rablerine koşarlar.”

- Kehf 47: “Hepsini bir araya toplarız.”

✅ 18. Meşiet (Allah’ın dilemesi)

Tanım:

Allah’ın mutlak iradesi; her şeyin O’nun dilemesiyle olması.

Kur’an’da hem hidayet hem rızık hem kader bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- İlâhî irade

- Dileme

- Takdir

- Hidayet ve sapma bağlamı

✅ Ayetler

- İnsan 30: “Siz dilemedikçe Allah dilemedikçe olmaz.”

- Kasas 68: “Rabbin dilediğini yaratır ve seçer.”

✅ 19. Meşru (Helal / Doğru / Meşruluk)

Tanım:

Allah’ın izin verdiği, helal kıldığı, doğru ve adil olan şey.

Kur’an’da meşruiyet, Allah’ın koyduğu sınırlar ile belirlenir.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Helal olan

- Doğru olan

- Adaletli olan

- Allah’ın izin verdiği

✅ Ayetler

- Bakara 229: “Allah’ın sınırları işte bunlardır.”

- Nisa 65: “Aralarında hükmettiğin şeye içlerinde bir sıkıntı duymadan teslim olmadıkça…”

✅ 20. Mezhep (Yol / Görüş / Yorum ekolü)

Tanım:

Kur’an’da doğrudan geçmez; fakat “yol, yöntem, görüş” anlam alanı vardır.

Kur’an’ın temel ilkesi: Din Allah’ındır; ayrışma insan kaynaklıdır.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Yol

- Görüş

- Ayrışma

- Fırkalaşma uyarısı

✅ Ayetler

- Rum 32: “Dinlerini parça parça edenler gibi olmayın.”

- En’am 159: “Dinlerini bölüp fırka fırka olanlar…”

✅ 21. Miras

Tanım:

Ölen kişinin malının adaletle paylaştırılması.

Kur’an’da miras hükümleri ayrıntılı şekilde belirlenmiştir.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Adalet

- Aile hakkı

- Ekonomik düzen

- Sorumluluk

✅ Ayetler

- Nisa 7: “Ana-babanın ve yakınların bıraktıklarında erkeklere de kadınlara da pay vardır.”

- Nisa 11–12: Miras paylarının detayları.

✅ 22. Misak (Sözleşme / Ahit)

Tanım:

Allah ile kullar arasındaki sözleşme; peygamberlerle yapılan ahit; insanların birbirleriyle yaptığı bağlayıcı söz.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Ahit

- Söz

- Bağlılık

- Sorumluluk

✅ Ayetler

- A’raf 172: “Ben sizin Rabbiniz değil miyim?”

- Bakara 83: “İsrailoğullarından sağlam bir misak almıştık.”

✅ 23. Miskin (Yoksul / Muhtaç)

Tanım:

Geçimini sağlayamayacak kadar yoksul olan; Kur’an’da korunması gereken toplumsal sınıflardan biridir.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Yoksulluk

- Muhtaçlık

- Sosyal sorumluluk

- İnfak

✅ Ayetler

- Maun 3: “Miskini doyurmaya teşvik etmezler.”

- Kehf 79: “Miskinlere ait bir gemi…”

✅ 24. Mü’min (İman eden)

Tanım:

Allah’a güvenen, teslim olan, kalbiyle tasdik eden kişi.

Kur’an’da mü’min, hem kimlik hem ahlâk tanımıdır.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- İman

- Güven

- Teslimiyet

- Salih amel

✅ Ayetler

- Mü’minun 1–2: “Müminler gerçekten kurtuluşa ermiştir.”

- Hucurat 15: “Müminler ancak Allah’a ve Resulüne iman edenlerdir.”

✅ 25. Münafık (İkiyüzlü)

Tanım:

İçi başka, dışı başka olan; iman ettiğini söyleyip gerçekte inkâr eden kişi.

Kur’an’da en sert şekilde uyarılan gruplardan biridir.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- İkiyüzlülük

- Güvensizlik

- Fitne

- Bozucu davranış

✅ Ayetler

- Nisa 145: “Münafıklar cehennemin en alt tabakasındadır.”

- Bakara 8–9: “İman ettik derler, hâlbuki iman etmiş değillerdir.”

✅ 26. Müşrik (Ortak koşan)

Tanım:

Allah’a ait olan ilahlığı başkalarına veren; şirk koşan kişi.

Kur’an’da tevhidin karşıtı olarak geçer.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Ortak koşma

- Sapma

- Tevhidin zıddı

- Hakikati bozma

✅ Ayetler

- Nisa 48: “Allah kendisine ortak koşulmasını bağışlamaz.”

- Zümer 65: “Şirk koşarsan amelin boşa gider.”

✅ 27. Müjde (Beşaret)

Tanım:

Sevindirici haber; Kur’an’da hem dünya hem ahiret için verilen ilahî müjdeler vardır.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Rahmet

- Kurtuluş

- Cennet haberi

- Güven

✅ Ayetler

- Yunus 64: “Dünya hayatında da ahirette de müjde vardır.”

- Fussilet 30: “Melekler: Korkmayın, üzülmeyin; size cennetle müjde var.”

✅ 28. Mücadele (Çaba / Gayret / Savunma)

Tanım:

Hak için çaba göstermek; hem fikrî hem ahlâkî hem toplumsal mücadele.

Kur’an’da “cihad” ile yakın anlamlıdır.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Hak mücadelesi

- Nefisle mücadele

- Zulme karşı duruş

- Delille savunma

✅ Ayetler

- Ankebut 69: “Bizim uğrumuzda mücadele edenleri yollarımıza iletiriz.”

- Furkan 52: “Onlara karşı Kur’an ile büyük bir mücadele ver.”

✅ 29. Müddessir (Örtünen / Görev verilen)

Tanım:

Kur’an’da bir sure adı; “örtüsüne bürünen” anlamına gelir.

Peygamber’e verilen ilk görev çağrılarından biridir.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Görev çağrısı

- Uyarı

- Tebliğ

- Sorumluluk

✅ Ayet

- Müddessir 1–2: “Ey örtüsüne bürünen! Kalk ve uyar!”

✅ 30. Mütekebbir (Büyüklük taslayan)

Tanım:

Kibirlenen, kendini büyük gören; Kur’an’da en ağır ahlâkî hastalıklardan biri olarak geçer.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Kibir

- Büyüklenme

- Hakikati reddetme

- Zulme meyil

✅ Ayetler

- Zümer 60: “Kibirlenenlere azap vardır.”

- Nahl 23: “Allah kibirlenenleri sevmez.”

✅ 31. Mütevazi (Alçakgönüllü)

Tanım:

Kendini olduğundan büyük görmeyen; kibirden uzak duran.

Kur’an’da tevazu, mümin ahlâkının temelidir.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Alçakgönüllülük

- Yumuşaklık

- Kibirden uzak durma

- İnsanlara karşı merhamet

✅ Ayetler

- Furkan 63: “Rahman’ın kulları yeryüzünde tevazu ile yürürler.”

- Lokman 18: “Yeryüzünde böbürlenerek yürüme.”

✅ 32. Müzekkî (Arındıran)

Tanım:

Nefsi temizleyen, arındıran; hem kişi hem de Allah’ın arındırması anlamında kullanılır.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Arınma

- Temizlenme

- Nefsi terbiye

- Manevî yükseliş

✅ Ayetler

- Şems 9: “Nefsini arındıran kurtuluşa ermiştir.”

- A‘la 14–15: “Arınan ve Rabbinin adını anıp namaz kılan…”

✅ 33. Mücrim (Suçlu / Günahkâr)

Tanım:

Bilerek kötülük yapan, günaha saplanan kişi.

Kur’an’da hem dünya hem ahiret sorumluluğu bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Suç

- Günah

- Zulüm

- Hesap günü pişmanlığı

✅ Ayetler

- Yasin 59: “Ey mücrimler! Bugün ayrılın.”

- Kehf 49: “Mücrimler kitabın içindekilerden korkar.”

✅ 34. Müjdeci (Beşir)

Tanım:

İyi haber getiren; peygamberlerin görevlerinden biridir.

Kur’an’da “beşir” hem müjdeleyen hem de umut veren anlamındadır.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Müjde

- Rahmet haberi

- Cennet vaadi

- Umut

✅ Ayetler

- Ahzab 45: “Seni bir şahit, bir müjdeci ve bir uyarıcı olarak gönderdik.”

- Fetih 8: “Biz seni bir şahit, bir müjdeci ve bir uyarıcı olarak gönderdik.”

✅ 35. Münker (Kötü / Reddedilen)

Tanım:

Aklın, fıtratın ve vahyin reddettiği kötü davranış.

Kur’an’da “emr-i bi’l ma‘rûf ve nehy-i ani’l münker” bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Kötülük

- Çirkin davranış

- Fıtrata aykırılık

- Toplumsal bozulma

✅ Ayetler

- Lokman 17: “Kötülükten sakındır.”

- Âl-i İmrân 104: “İyiliği emreden, kötülükten sakındıran bir topluluk bulunsun.”

✅ 36. Münacat (Yalvarış / Dua)

Tanım:

Kulun Allah’a içten, gizli, derin bir şekilde yönelmesi.

Kur’an’da dua, niyaz, yakarış anlam alanıyla iç içedir.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Dua

- Yalvarış

- Gizli yakarış

- Allah’a yakınlık

✅ Ayetler

- A‘raf 55: “Rabbinize yalvara yalvara ve gizlice dua edin.”

- Bakara 186: “Bana dua edince kullarımın duasına icabet ederim.”

✅ 37. Münazara (Delille konuşma / Tartışma)

Tanım:

Hakikati ortaya çıkarmak için delile dayalı konuşma.

Kur’an’da tartışma yasaklanmaz; boş tartışma yasaklanır, delilli konuşma teşvik edilir.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Delil getirme

- Hakikati savunma

- Akıl yürütme

- Adil tartışma

✅ Ayetler

- Nahl 125: “En güzel şekilde mücadele et.”

- Ankebut 46: “Kitap ehliyle en güzel şekilde tartışın.”

✅ 38. Münasebet (Bağ / İlişki)

Tanım:

İki şey arasındaki uygunluk, bağ, ilişki.

Kur’an’da özellikle ayetler arasındaki bağ ve insan ilişkileri bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Uygunluk

- Bağlantı

- İlişki

- Uyum

✅ Ayetler

- Hucurat 10: “Müminler kardeştir.”

- Rum 21: “Aranıza sevgi ve merhamet koydu.”

✅ 39. Münfail (Etkilenen / Pasif özne)

Tanım:

Bir fiilden etkilenen, fiilin kendisine yöneldiği kişi veya varlık.

Kur’an’da özellikle kulun Allah’ın fiillerinden etkilenmesi bağlamında görülür.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Etkilenme

- Tesir altında kalma

- İlâhî fiillerin muhatabı olma

✅ Ayetler

- Zümer 23: “Derileri ürperir…”

- Enfal 2: “Allah anıldığında kalpleri ürperir.”

✅ 40. Münkatı‘ (Kesilen / Kopan)

Tanım:

Bağın kopması, ilişki kesilmesi.

Kur’an’da özellikle kıyamet günü tüm dünyevî bağların kopması bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Kopma

- Kesilme

- Yardımın kesilmesi

- Bağların yok olması

✅ Ayetler

- Bakara 166: “Bütün bağlar kopmuştur.”

- İbrahim 21: “Bizim için bir yol var mı?” (bağların kesildiği sahne)

✅ 41. Münteha (Son nokta / Nihayet)

Tanım:

Bir şeyin ulaşabileceği en uç sınır; nihai nokta.

Kur’an’da hem ilim, hem kader, hem ahiret bağlamında geçer.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Son

- Sınır

- Nihayet

- Zirve

✅ Ayet

- Necm 14–15: “Sidretü’l-Müntehâ.”

✅ 42. Mürsel (Gönderilmiş)

Tanım:

Allah tarafından gönderilen; özellikle peygamberler için kullanılır.

Aynı kökten gelen “Mürselât” bir sure adıdır.

✅ Kur’an’da anlam alanı

- Gönderilmiş elçi

- İlâhî görev

- Tebliğ

- Mesaj taşıma

✅ Ayetler

- Mü’min 78: “Senden önce de birçok peygamber gönderdik.”

- Mürselât Sûresi: “Gönderilenlere andolsun…”

✅ 43. Mürselât (Gönderilenler)

Tanım:

Allah tarafından gönderilenler; rüzgârlar, melekler veya vahiy elçileri.

Kur’an’da bir sure adıdır.

Ayet

- Mürselât 1: “Gönderilenlere andolsun…”

✅ 44. Mürted (Dinden dönen)

Tanım:

İmandan sonra inkâra dönen kişi.

Kur’an’da dünyevî ceza değil, ahiret sorumluluğu vurgulanır.

Ayet

- Bakara 217: “Kim dininden dönerse, amelleri boşa gider.”

✅ 45. Müstehzi (Alay eden)

Tanım:

Ayetlerle, peygamberle veya hakikatle alay eden kişi.

Ayet

- Bakara 14: “Biz onlarla alay ediyoruz derler.”

✅ 46. Müstakim (Dosdoğru)

Tanım:

Eğrilmeyen, sapmayan yol; Kur’an’ın merkez kavramlarından biri.

Ayet

- Fâtiha 6: “Bizi dosdoğru yola ilet.”

✅ 47. Müstesna (Hariç tutulan)

Tanım:

Bir hükmün dışında bırakılan; Kur’an’da özellikle istisna cümlelerinde geçer.

Ayet

- Kehf 23–24: “Allah dilerse demeyi unutma.”

✅ 48. Müstazaf (Güçsüz bırakılan)

Tanım:

Toplumda ezilen, sömürülen, güçsüz bırakılan kimseler.

Ayet

- Nisa 75: “Zayıf bırakılan erkekler, kadınlar ve çocuklar…”

✅ 49. Müteşabih (Benzeşik / Yoruma açık)

Tanım:

Anlamı tam açık olmayan, derin yorum gerektiren ayetler.

Ayet

- Âl-i İmrân 7: “Onun bir kısmı muhkemdir, bir kısmı müteşabih.”

✅ 50. Mutlak (Sınırsız / Bağımsız)

Tanım:

Kayıtsız, şartsız; özellikle Allah’ın sıfatları bağlamında.

Ayet

- İhlâs 2: “Allah Samed’dir.” (Mutlak ihtiyaçsızlık)

✅ 51. Mutmain (Tatmin olmuş / Huzurlu)

Tanım:

Kalbi sükûna ermiş, güven bulmuş kişi.

Ayet

- Fecr 27: “Ey huzura ermiş nefis…”

✅ 52–53. Muttaqi / Muttaki (Takva sahibi / Sakınan)

Tanım:

Allah’a karşı duyarlı, bilinçli, korunan kişi.

Ayet

- Bakara 2: “Bu kitap muttakiler için rehberdir.”

✅ 54. Müddet (Süre / Zaman)

Tanım:

Belirlenmiş zaman dilimi; Kur’an’da hem dünya hem ahiret bağlamında geçer.

Ayet

- Hud 3: “Size belirli bir süreye kadar faydalandırır.”

✅ 55. Mübah (Serbest / Helal)

Tanım:

Yapılmasında sakınca olmayan, serbest bırakılmış şey.

Ayet

- Bakara 168: “Yeryüzündeki helal ve temiz şeylerden yiyin.”

✅ 56. Mübarek (Bereketli)

Tanım:

Allah’ın bereket verdiği, hayrı çoğalan.

Ayet

- İsra 1: “Mescid-i Aksa’nın çevresini mübarek kıldık.”

✅ 57. Mücahede (Nefisle mücadele / Gayret)

Tanım:

İnsanın kendi içindeki kötülükle mücadelesi; cihadın içsel boyutu.

Ayet

- Ankebut 69: “Bizim uğrumuzda mücadele edenleri yollarımıza iletiriz.”

✅ 58 - 60. Müeyyide (Yaptırım) + (Ödül) (Ceza)

Tanım: Bir davranışın sonucunda uygulanan karşılık; hem ödül hem ceza olabilir.

Ayet - Nahl 90: “Allah adaleti, ihsanı ve akrabaya vermeyi emreder…”

✅ Toplam 60 kavram  (+ farklı bağlam. farklı alan ve M ile başlayan diğer kavramlar)

N

✅ 1. Nabi (Peygamber)

Allah’tan haber alan, vahiy ile desteklenen elçi.

Kur’an’da “nebî” ve “rasûl” ayrımı vardır:

- Nebî: Haber alan

- Rasûl: Gönderilen

Ayet: Ahzab 40 – “Muhammed sizin erkeklerinizden hiçbirinin babası değildir; o Allah’ın Rasûlü ve nebîlerin sonuncusudur.”

✅ 2. Nafile (Gönüllü ibadet)

Farz olmayan, kişinin kendi isteğiyle yaptığı ibadet.

Ayet: İsra 79 – “Gece kalk; bu sana nafile bir ibadettir.”

✅ 3–4. Nahl / Nahl Sûresi

Arı ve bal mucizesi; Allah’ın nimetlerinin sayıldığı sure.

Ayet: Nahl 68 – “Rabbin arıya vahyetti…”

✅ 5. Namus (Onur / Ahlâk)

Kur’an’da doğrudan geçmez; fakat iffet, haya, ahlâk kavramlarıyla iç içedir.

Ayet: Nur 30–31 – Gözlerin korunması ve iffet emri.

✅ 6. Nankörlük (Küfrân-ı nimet)

Nimetleri görmezden gelmek; Kur’an’da “küfr”ün bir alt anlamıdır.

Ayet: İbrahim 7 – “Şükrederseniz artırırım; nankörlük ederseniz azabım şiddetlidir.”

✅ 7. Nâr (Ateş / Cehennem)

Azabın sembolü; Kur’an’da hem maddî hem manevî ateş.

Ayet: Mülk 6 – “Rablerini inkâr edenlere cehennem vardır.”

✅ 8. Nas (İnsan / Topluluk)

İnsan türü; Kur’an’da hem birey hem toplum anlamında.

Ayet: Nas Sûresi – “İnsanların Rabbine…”

✅ 9. Nasihat (Öğüt)

Kalbe işleyen, doğruya çağıran söz.

Ayet: A’raf 79 – “Size Rabbimin mesajını tebliğ ettim ve size nasihat ettim.”

✅ 10. Nass (Açık hüküm)

Kur’an’da anlamı kesin olan ayet.

Ayet: Maide 38 – Hırsızlık cezası nass hükmüdür.

✅ 11. Nefes (Hayat / Ruh)

İnsanın canlılık nefesi.

Ayet: Hicr 29 – “Ona ruhumdan üflediğim zaman…”

✅ 12. Nefis (İç benlik)

İnsanın iç dünyası; hem iyi hem kötü yönleri içerir.

Ayet: Yusuf 53 – “Nefis kötülüğü emreder.”

✅ 13–14. Nefha / Nefh-i Sûr

Kıyamet ve diriliş için sûra üfleme.

Ayet: Zümer 68 – “Sûra üflenir…”

✅ 15–20. Nefsin Mertebeleri

Kur’an’da doğrudan isimleri geçmez; fakat anlam alanları vardır:

- Nefs-i Emmare: Kötülüğü emreden

- Nefs-i Levvame: Kendini kınayan

- Nefs-i Mülhime: İlham alan

- Nefs-i Mutmainne: Huzura ermiş

- Nefs-i Radiyye: Razı olan

- Nefs-i Mardiyye: Allah’ın razı olduğu

Ayet: Fecr 27 – “Ey huzura ermiş nefis…”

✅ 21. Nesil (Soy / Gelecek)

Toplumun devamı.

Ayet: Furkan 74 – “Bize göz aydınlığı olacak eşler ve nesiller ver.”

✅ 22–24. Nesih / Nesh Tartışması

Kur’an’da hükmün kaldırılması meselesi; klasik tefsirlerde tartışılmıştır.

Kur’an’ın kendi içinde çelişmezliği esastır.

Ayet: Bakara 106 – “Bir ayeti nesh eder veya unutturursak…”

✅ 25. Nesibe (Pay / Nasip)

Kişiye düşen pay.

Ayet: Nisa 7 – “Erkeklere de kadınlara da nasip vardır.”

✅ 26. Nesn (İnsan türü)

Arapçada “insan” anlam alanı.

✅ 27–28. Nesr / Nesr Sûresi

Allah’ın yardımı ve fetih.

Ayet: Nesr 1 – “Allah’ın yardımı ve fetih geldiğinde…”

✅ 29. Niyet (Amaç / İç yönelim)

Amelin değerini belirleyen iç yönelim.

Ayet: Bakara 225 – “Allah sizi kasıtsız yeminlerinizden sorumlu tutmaz.”

✅ 30. Nifak (İkiyüzlülük)

İman ile inkâr arasında durmak.

Ayet: Tevbe 67 – “Münafık erkekler ve kadınlar birbirindendir.”

✅ 31. Nimet (Lütuf / İhsan)

Allah’ın verdiği her türlü iyilik.

Ayet: Duha 11 – “Rabbinin nimetini anlat.”

✅ 32–33. Nisa / Nisa Sûresi

Kadınlar, aile hukuku, adalet.

Ayet: Nisa 1 – “Sizi tek bir nefisten yaratan Rabbinizden sakının.”

✅ 34. Nisyan (Unutma)

İnsanın zayıflığı.

Ayet: Taha 115 – “Âdem unuttu.”

✅ 35. Nübüvvet (Peygamberlik)

Allah’ın seçtiği kimselere vahiy göndermesi.

Ayet: En’am 124 – “Allah elçiliği nereye koyacağını daha iyi bilir.”

✅ 36–37. Nur / Nur Sûresi

Hidayet, ışık, ahlâk, toplum düzeni.

Ayet: Nur 35 – “Allah göklerin ve yerin nurudur.”

✅ 38–40. Nüzul, Nüzul Sebepleri, Nüzul Sırası

Kur’an’ın iniş süreci, bağlamı ve kronolojisi.

Ayet: Şuara 192–195 – “Bu Kur’an âlemlerin Rabbinin indirdiğidir.”

✅ Toplam 40 kavram  (+ farklı bağlam. farklı alan ve N ile başlayan diğer kavramlar)

O - Ö

Arapça’da O harfi yoktur.

Türkçedeki “O” ile başlayan kelimelerin tamamı Arapça’da başka harflerle başlar (genellikle ا – elif, ع – ayn, ه – he, و – vav).

Bu nedenle Kur’an kavram sözlüğünde O harfi çok kısa ama çok kritik kavramlardan oluşur.

✅ 1. Oruç (Sawm)

Tanım:

Yeme, içme ve cinsel ilişkiden bilinçli olarak uzak durma; nefsi terbiye ibadeti.

Ayet: Bakara 183 – “Oruç size farz kılındı.”

✅ 2. Olağanüstü hâl / Mucize (Mu‘cize)

Tanım:

Peygamberlere verilen, insanların benzerini getiremeyeceği ilahî destek.

Ayet: Kasas 35 – “Delillerimizi onlara göstereceğiz.”

✅ 3. Otorite (Sultan / Hüküm / Velâyet)

Tanım:

Allah’ın hüküm koyma yetkisi; adaletle yönetme gücü.

Ayet: Yusuf 40 – “Hüküm yalnız Allah’ındır.”

✅ 4. Onur (Kerem / İzzet)

Tanım:

İnsanın Allah tarafından değerli kılınması.

Ayet: İsra 70 – “Biz insanı şerefli kıldık.”

✅ 5. Ortaklık (Şirk)

Tanım:

Allah’a ait olan ilahlığı başkasına vermek.

Ayet: Nisa 48 – “Allah şirk koşulmasını bağışlamaz.”

✅ 6. Oyalama (Lahv / Lehv)

Tanım:

İnsanı hakikatten uzaklaştıran boş meşguliyet.

Ayet: Tekasür 1 – “Oyalayıcı çoğaltma yarışı sizi oyaladı.”

✅ 7. Ölçü (Mikyâl / Mizan)

Tanım:

Adalet terazisi; hem dünya hem ahiret ölçüsü.

Ayet: Rahman 9 – “Ölçüyü doğru tutun.”

✅ 8. Ölüm (Mevt)

Tanım:

Dünya hayatının sona ermesi; yeni bir âleme geçiş.

Ayet: Ankebut 57 – “Her nefis ölümü tadacaktır.”

✅ 9. Ömür (Umr / Hayat)

Tanım:

İnsana verilen yaşam süresi; imtihan alanı.

Ayet: Fatır 37 – “Size düşünüp öğüt alacak kadar ömür vermedik mi?”

✅ 10. Önderlik (İmam / Üsve)

Tanım:

Topluma yol gösteren kişi; örnek alınan kimse.

Ayet: Ahzab 21 – “Sizin için Allah’ın Resulünde güzel bir örnek vardır.”

✅ 11. Örtünme (Setr / Hicab)

Tanım:

Hem fiziksel örtünme hem de mahremiyet.

Ayet: Nur 31 – “Mümin kadınlara söyle, örtünsünler.”

✅ 12. Öfke (Ğadab)

Tanım:

Allah’ın hoşnutsuzluğu veya insanın kontrolsüz tepkisi.

Ayet: Âl-i İmrân 134 – “Öfkelerini yutarlar.”

✅ 13. Ödül (Ecr / Sevap)

Tanım:

Allah’ın salih amellere verdiği karşılık.

Ayet: Kehf 30 – “Rabbin kimsenin ecrini zayi etmez.”

✅ 14. Özgürlük (Hurr / Itk)

Tanım:

Köleliğin kaldırılması, insanın hür kılınması.

Ayet: Beled 13 – “Bir boynu özgür kılmak.”

✅ 15. Öz (Fıtrat)

Tanım:

İnsanın yaratılıştan getirdiği saf yapı.

Ayet: Rum 30 – “Allah’ın fıtratı üzere yaratmıştır.”

✅ Toplam 15 kavram (+ farklı bağlam. farklı alan ve O - Ö ile başlayan diğer kavramlar)

P

Arapça’da P harfi yoktur.

Türkçedeki “P” ile başlayan kelimelerin tamamı Arapça’da başka harflerle başlar (ب – باء, ف – فاء, فاء-باء karışımı sesler).

Bu nedenle Kur’an kavram sözlüğünde P harfi kısa ama yoğun bir listeye sahiptir.

✅ 1. Peygamber (Nebî / Rasûl)

Tanım:

Allah tarafından seçilen, vahiy alan ve insanlara tebliğ eden elçi.

Ayet: Ahzab 40 – “O, nebîlerin sonuncusudur.”

✅ 2. Peygamberlik (Nübüvvet / Risalet)

Tanım:

Allah’ın insanlara rehberlik için seçtiği kimselere verdiği görev.

Ayet: En’am 124 – “Allah elçiliği nereye koyacağını daha iyi bilir.”

✅ 3. Peygamberlerin Mührü (Hatemen-Nebiyyîn)

Tanım:

Peygamberlik zincirinin Hz. Muhammed ile tamamlanması.

Ayet: Ahzab 40 – “Nebîlerin sonuncusu.”

✅ 4. Peygamber Sünneti (Üsve-i Hasene)

Tanım:

Peygamberin örnekliği; davranış modeli.

Ayet: Ahzab 21 – “Sizin için Resulde güzel bir örnek vardır.”

✅ 5. Peygamberlerin Görevleri (Tebliğ / Beyan / Hikmet)

Tanım:

- Tebliğ: Mesajı iletmek

- Beyan: Açıklamak

- Hikmet: Derin anlamı öğretmek

Ayet: Nahl 44 – “İnsanlara açıklayasın diye…”

✅ 6. Peygamberlere İtaat (Ta‘at)

Tanım:

Peygambere uymak, onun getirdiğini kabul etmek.

Ayet: Nisa 80 – “Peygambere itaat eden Allah’a itaat etmiştir.”

✅ 7. Peygamberlere İman (Âmenû bi-mâ unzile)

Tanım:

Allah’ın gönderdiği tüm peygamberlere inanmak.

Ayet: Bakara 285 – “Peygamber Rabbinden indirilene iman etti.”

✅ 8. Peygamberlere Yardım (Nasr)

Tanım:

Allah’ın peygamberlere verdiği ilahî destek.

Ayet: Saff 14 – “Allah peygamberlerini mutlaka destekler.”

✅ 9. Peygamberlere İsyan (İsyan / Tekzib)

Tanım:

Peygamberi yalanlamak, karşı gelmek.

Ayet: Şuara 105 – “Nuh kavmi peygamberleri yalanladı.”

✅ 10. Peygamber Kıssaları (Kasas)

Tanım:

Geçmiş peygamberlerin ibret dolu hayat hikâyeleri.

Ayet: Yusuf 111 – “Kıssalarda akıl sahipleri için ibret vardır.”

✅ 11. Peygamber Mucizeleri (Âyât / Beyyinât)

Tanım:

Peygamberlere verilen olağanüstü deliller.

Ayet: İsra 101 – “Musa’ya dokuz açık mucize verdik.”

✅ 12. Peygamber Duaları (Dua / Münacat)

Tanım:

Peygamberlerin Allah’a yönelişleri.

Ayet: Enbiya 89 – “Zekeriya: Rabbim, beni yalnız bırakma.”

✅ 13. Peygamber Ahlâkı (Huluk-ı Azîm)

Tanım:

Peygamberin yüce karakteri.

Ayet: Kalem 4 – “Sen elbette yüce bir ahlâk üzeresin.”

✅ 14. Peygamber Ümmeti (Ümmet)

Tanım:

Peygamberin davetine uyan topluluk.

Ayet: Bakara 143 – “Sizi vasat bir ümmet kıldık.”

✅ 15. Peygamberlerin Sabır ve Sebatı (Sabr / İstikamet)

Tanım:

Zorluklara karşı direnç, kararlılık.

Ayet: Ahkaf 35 – “Azim sahibi peygamberler gibi sabret.”

✅ Toplam 15 kavram (+ farklı bağlam. farklı alan ve P ile başlayan diğer kavramlar)

R

R harfi Kur’an’da çok yoğun, çok temel kavramların bulunduğu bir harftir

✅ 1. Rab (Terbiye eden / Yetiştiren)

Tanım:

Her şeyi adım adım kemale erdiren; yaratan, yöneten, koruyan.

Ayet: Fatiha 1 – “Alemlerin Rabbi.”

✅ 2. Rabbani (Allah’a adanmış)

Tanım:

İlahi bilgiyle yetişmiş, Allah’a bağlı kimse.

Ayet: Âl-i İmrân 79 – “Rabbani olun.”

✅ 3–4. Rahman / Rahim

Tanım:

- Rahman: Sınırsız, kapsayıcı merhamet

- Rahim: Müminlere özel, sürekli merhamet

Ayet: Fatiha 3 – “Rahman ve Rahim.”

✅ 5. Rahmet (Merhamet / Lütuf)

Tanım:

Allah’ın kullarına yönelik iyiliği, bağışlaması.

Ayet: A’raf 156 – “Rahmetim her şeyi kuşatmıştır.”

✅ 6. Rızık (Geçim / İhsan)

Tanım:

Allah’ın kullara verdiği maddi ve manevi nimetler.

Ayet: Hud 6 – “Her canın rızkı Allah’a aittir.”

✅ 7. Rızvan (Allah’ın rızası)

Tanım:

Cennetin en büyük nimeti; Allah’ın hoşnutluğu.

Ayet: Tevbe 72 – “Allah’ın rızası daha büyüktür.”

✅ 8. Rıza (Hoşnutluk / Teslimiyet)

Tanım:

Kulun Allah’ın hükmüne gönülden razı olması.

Ayet: Fecr 28 – “Rabbinden razı olarak…”

✅ 9. Rabbena Duaları

Kur’an’da geçen “Rabbimiz!” diye başlayan dualar.

Ayet: Bakara 286 – “Rabbimiz! Unutursak bizi sorumlu tutma.”

✅ 10. Rasûl (Gönderilmiş elçi)

Tanım:

Allah’ın mesajını insanlara ileten elçi.

Ayet: Ahzab 40 – “Allah’ın Rasûlü.”

✅ 11. Rey (Görüş / Kanaat)

Tanım:

İnsanın kendi görüşü; Kur’an’da delilsiz görüş uyarılır.

Ayet: Hucurat 6 – “Bilmeden hüküm vermeyin.”

✅ 12. Rehin (Güvence / Teminat)

Tanım:

Bir borcun karşılığı olarak verilen güvence.

Ayet: Bakara 283 – “Rehin alın.”

✅ 13. Recm (Taşlama tartışması)

Tanım:

Kur’an’da geçmez; Tevrat kökenli bir uygulamadır.

Kur’an’da zina cezası 100 değnek olarak belirlenmiştir.

Ayet: Nur 2 – “Zina eden kadın ve erkeğe yüz değnek vurun.”

✅ 14. Riba (Faiz)

Tanım:

Haksız artış; Kur’an’da kesin yasaktır.

Ayet: Bakara 275 – “Allah faizi haram kılmıştır.”

✅ 15. Rical (Erkekler / Güç sahipleri)

Tanım:

Toplumun sorumluluk taşıyan erkekleri.

Ayet: Nur 37 – “Onları ticaret bile Allah’ı anmaktan alıkoymaz.”

✅ 16. Rivayet (Nakil / Haber)

Tanım:

Sözlü veya yazılı aktarım; Kur’an’da haberin doğruluğu esastır.

Ayet: Hucurat 6 – “Bir fasık haber getirirse araştırın.”

✅ 17–19. Ruh / Ruhul Kudüs / Ruhul Emin

Tanım:

Cebrail; vahiy meleği.

Ayet: Şuara 193 – “Onu Ruhul Emin indirdi.”

✅ 20. Rüya (Görü / İlham)

Tanım:

Peygamberlere gelen ilham türü; Yusuf kıssasında merkezdir.

Ayet: Yusuf 4 – “Rüyamda yıldızları gördüm.”

✅ 21. Rüşd (Doğru yol / Olgunluk)

Tanım:

Doğruyu bulma yetisi.

Ayet: Kehf 10 – “Bize doğru yolu göster.”

✅ 22. Rüşvet (Haksız kazanç)

Tanım:

Hakkı batıl yapmak için verilen gizli menfaat.

Ayet: Bakara 188 – “Mallarınızı rüşvet olarak vermeyin.”

✅ 23. Rükû (Eğilme / İbadet)

Tanım:

Namazın temel rüknü.

Ayet: Hac 77 – “Rükû edin, secde edin.”

✅ 24. Ruhsat (Kolaylık / İzin)

Tanım:

Zor durumlarda verilen ilahî kolaylık.

Ayet: Bakara 184 – “Hasta olanlar için ruhsat vardır.”

✅ 25. Ribat (Nöbet / Gözetim)

Tanım:

Sınırları koruma, teyakkuz hâli.

Ayet: Âl-i İmrân 200 – “Sabredin, ribat yapın.”

✅ 26. Ricalullah (Allah’ın adamları / Salihler)

Tanım:

Allah’a adanmış, salih kimseler.

Ayet: Ahzab 23 – “Müminlerden öyle adamlar vardır ki…”

✅ 27–29. Raf / Rafik / Raf‘ (Yükseltme)

Tanım:

Allah’ın dereceleri yükseltmesi.

Ayet: En’am 165 – “Derecelerle yükseltti.”

✅ 30. Raf‘a (Yükseltilme – İsa kıssası)

Tanım:

Hz. İsa’nın Allah tarafından yükseltilmesi.

Ayet: Nisa 158 – “Allah onu kendine yükseltti.”

✅Toplam 30 kavram (+ farklı bağlam. farklı alan ve R ile başlayan diğer kavramlar)

S

S harfi Kur’an’ın en yoğun, en temel kavramlarının bulunduğu harflerden biridir.

Bu nedenle liste hem uzun hem de çok güçlü kavramlardan oluşuyor.

✅ 1. Sabır

Allah’ın sınavlarına dirençle dayanmak.

Ayet: Bakara 153 – “Sabredenlerle beraberdir.”

✅ 2. Sabikun

İyilikte öne geçenler.

Ayet: Vâkıa 10.

✅ 3. Sadaka

Gönüllü yardım.

Ayet: Tevbe 60.

✅ 4. Sadakat

Doğruluk ve bağlılık.

Ayet: Ahzab 23.

✅ 5. Sadr

Kalbin iç dünyası.

Ayet: Şerh 1 – “Göğsünü açmadık mı?”

✅ 6. Saf

Düzenli saf tutma.

Ayet: Saff 4.

✅ 7. Saffat

Saf saf dizilen melekler.

Ayet: Saffat 1.

✅ 8. Sahabe

Peygamberin yakınları.

Ayet: Tevbe 100.

✅ 9. Sahih

Doğru, sağlam.

Ayet: Zümer 33.

✅ 10. Sahife

Amel sayfası.

Ayet: İsra 13.

✅ 11. Sahur

Seher vakti.

Ayet: Âl-i İmrân 17.

✅ 12. Said

Mutlu kişi.

Ayet: Hud 105.

✅ 13. Sair

Alevli ateş.

Ayet: Mülk 6.

✅ 14. Sakınma (Takva)

Allah’a karşı duyarlılık.

Ayet: Bakara 2.

✅ 15. Salat

Namaz ve destek.

Ayet: Bakara 43.

✅ 16–17. Salih / Salih amel

Düzgün davranış.

Ayet: Asr 3.

✅ 18. Samed

Hiçbir şeye muhtaç olmayan.

Ayet: İhlâs 2.

✅ 19–20. Sena / Senaullah

Övgü.

Ayet: Fatiha 2.

✅ 21. Sani

Yaratan.

Ayet: Zümer 62.

✅ 22. Savaş (Kıtal)

Savunma amaçlı savaş.

Ayet: Bakara 190.

✅ 23. Secde

Allah’a teslimiyet.

Ayet: Alak 19.

✅ 24. Sefer

Yolculuk.

Ayet: Nisa 101.

✅ 25. Sehiv

Yanılma.

Ayet: Taha 115.

✅ 26. Sekine

Kalbe inen huzur.

Ayet: Tevbe 26.

✅ 27–28. Selam / Selamet

Barış ve kurtuluş.

Ayet: Yasin 58.

✅ 29. Semavat

Gökler.

Ayet: Bakara 29.

✅ 30. Sem‘

İşitme.

Ayet: Mülk 10.

✅ 31. Semud

Tarihî kavim.

Ayet: Şems 11.

✅ 32. Senet

Yıl.

Ayet: Yusuf 47.

✅ 33. Serap

Aldatıcı görüntü.

Ayet: Nur 39.

✅ 34. Seri‘ul Hisab

Hesabı çabuk gören.

Ayet: En’am 62.

✅ 35. Sevab

Ödül.

Ayet: Kehf 30.

✅ 36–38. Sevgi / Meveddet / Ülfet

Kalbî bağlılık.

Ayet: Rum 21.

✅ 39. Seyyie

Kötülük.

Ayet: Hud 114.

✅ 40. Seyr

Akış.

Ayet: Mülk 15.

✅ 41–42. Sıdk / Sıddık

Doğruluk.

Ayet: Maide 119.

✅ 43. Sıfat

Nitelik.

Ayet: A’raf 180.

✅ 44. Sıla

Akrabalık bağı.

Ayet: Nisa 1.

✅ 45–46. Sırat / Sırat-ı Müstakim

Dosdoğru yol.

Ayet: Fatiha 6.

✅ 47. Sır

Giz.

Ayet: Tahrim 3.

✅ 48. Sırdaşlık (Vela)

Dostluk.

Ayet: Maide 51.

✅ 49. Sırf

Saflık.

Ayet: Beyyine 5.

✅ 50. Sırrullah

Allah’ın sırrı.

Ayet: Cin 26.

✅ 51–52. Siccin / Sicill

Kötülerin kitabı ve kayıt.

Ayet: Mutaffifin 7–9.

✅ 53. Sidk

Doğruluk.

Ayet: Ahzab 24.

✅ 54. Sidretü’l-Münteha

En son sınır.

Ayet: Necm 14.

✅ 55. Sihir

Büyü.

Ayet: Bakara 102.

✅ 56. Sikke

Mühür.

Ayet: Yasin 65.

✅ 57. Silsile

Zincir.

Ayet: Hakka 32.

✅ 58. Simâ

Yüz.

Ayet: Fetih 29.

✅ 59. Siyah

Karanlık.

Ayet: Yunus 27.

✅ 60. Siyer

Peygamber hayatı.

✅ 61. Siyaset

Yönetim.

✅ 62. Siz

Ayrışma.

✅ 63–64. Söz / Sözleşme

Kelam ve ahit.

Ayet: İsra 34.

✅ 65. Su (Ma’)

Hayat kaynağı.

Ayet: Enbiya 30.

✅ 66. Suç (Cürüm)

Kötülük.

Ayet: Kehf 49.

✅ 67. Sual

Soru ve hesap.

Ayet: Rahman 39.

✅ 68–69. Sufa / Suf

Saflık ve yün.

✅ 70. Suhuf

İlahi sayfalar.

Ayet: A’la 18.

✅ 71. Sultan

Delil ve otorite.

Ayet: Rahman 33.

✅ 72. Sure

Kur’an bölümleri.

✅ 73–74. Sûr / Sûra üfleme

Kıyamet borusu.

Ayet: Zümer 68.

✅ 75. Sûfî

Arınmış kişi

.

✅ 76. Sünnetullah

Allah’ın değişmez yasası.

Ayet: Ahzab 62.

✅ 77. Sünnet

Uygulama.

✅ 78–79–80. Sürur / Sürgün / Sürat

Sevinç, tehcir, hız.

✅ 81. Sürur (Kalp ferahlığı)

Ayet: Mutaffifin 24.

✅ 82. Süs (Zinet)

Ayet: A’raf 31.

✅ 83–85. Sükûn / Sükût / Sükûnet

Huzur, sessizlik.

✅ 86. Sünuhat

İlhamlar.

✅ 87. Sübut

Sabitlik.

✅ 88. Süfli

Aşağılık.

✅ 89. Süleyman

Peygamber.

Ayet: Neml 15

.

✅ 90. Sünen

Kanunlar.

✅ 91–95. Sürur ehli / Sürur günü / Süvari / Süveyda

Cennetlikler, kurtuluş günü, atlı birlikler, kalbin en derin noktası.

✅ Toplam 95 kavram (+ farklı bağlam. farklı alan ve S ile başlayan diğer kavramlar)

Ş

✅ 1. Şahit (Tanık)

Hakikate tanıklık eden kişi.

Ayet: Bakara 282 – “Şahitlik yapın.”

✅ 2. Şehadet

İmanın sözle ikrarı ve hakikate tanıklık.

Ayet: Âl-i İmrân 18 – “Allah şehadet etti ki O’ndan başka ilah yoktur.”

✅ 3. Şehid

Allah yolunda can veren.

Ayet: Bakara 154 – “Onlara ölü demeyin.”

✅ 4. Şefaat

Kur’an’da Allah’ın izin verdiği dışında kimsenin aracılık yapamayacağı ilke.

Ayet: Bakara 255 – “İzni olmadan kim şefaat edebilir?”

✅ 5. Şefkat

Merhamet, yumuşaklık.

Ayet: Fetih 29 – “Kendi aralarında merhametlidirler.”

✅ 6. Şek (Şüphe)

İmanın zıddı olan tereddüt.

Ayet: Yunus 94 – “Şüphe ediyorsan sor.”

✅ 7. Şekil

Biçim, dış görünüş.

Ayet: Bakara 138 – “Allah’ın boyası…”

✅ 8. Şer (Kötülük)

İnsanın kendi eliyle ürettiği zarar.

Ayet: Nisa 79 – “Sana gelen kötülük kendindendir.”

✅ 9. Şeriat (Yol / İlahi düzen)

Allah’ın koyduğu yol.

Ayet: Casiye 18 – “Seni şeriat sahibi kıldık.”

✅ 10. Şeytan

Saptırıcı, vesvese verici.

Ayet: Bakara 168 – “Şeytanın adımlarına uymayın.”

✅ 11. Şeytani vesvese

Kalbe fısıldanan kötü düşünce.

Ayet: Nas 4–5.

✅ 12. Şifa

Kur’an’ın manevi şifası.

Ayet: İsra 82 – “Kur’an şifadır.”

✅ 13. Şiddet

Sertlik, zorluk.

Ayet: Bakara 286 – “Allah kimseye gücünün üstünde yük yüklemez.”

✅ 14–15. Şirk / Müşrik

Allah’a ortak koşma.

Ayet: Nisa 48 – “Allah şirk koşulmasını bağışlamaz.”

✅ 16. Şükür

Nimeti bilmek ve teşekkür etmek.

Ayet: İbrahim 7 – “Şükrederseniz artırırım.”

✅ 17–18. Şura / Şura Sûresi

Danışma, ortak akıl.

Ayet: Şura 38 – “İşlerini danışma ile yürütürler.”

✅ 19. Şuur (Bilinç)

Farkındalık.

Ayet: Bakara 44 – “Aklınızı kullanmaz mısınız?”

✅ 20–21. Şuheda / Şuhud

Tanıklar ve tanıklık.

Ayet: Nur 4 – “Dört şahit getirin.”

✅ 22. Şuhh (Cimrilik / Bencillik)

İnsanın içindeki bencillik.

Ayet: Haşr 9 – “Nefislerinin cimriliğinden korunanlar…”

✅ 23. Şuhud günü

Kıyamet günü tanıklık sahnesi.

Ayet: Hud 103.

✅ 24. Şükürsüzlük

Nimeti inkâr etmek.

Ayet: Nahl 112.

✅ 25. Şüphe (Reyb)

Kesin bilginin zıddı.

Ayet: Bakara 2 – “Bu kitapta şüphe yoktur.”

✅ 26. Şüphe günü

Hesap günü.

Ayet: Hac 17.

✅ 27. Şecaat (Cesaret)

Hakkı savunma gücü.

Ayet: Ahzab 23.

✅ 28–30. Şecere / Şecere-i Melune / Şecere-i Tayyibe

Ağaç metaforları:

- Tayyibe: İman ağacı

- Melune: Kötülük ağacı

Ayet: İbrahim 24–26.

✅ 31. Şehvet

Arzu, tutku.

Ayet: Âl-i İmrân 14.

✅ 32. Şemail

Huy, karakter.

✅ 33–34. Şems / Şems Sûresi

Güneş ve insanın nefsi.

Ayet: Şems 7–10.

✅ 35–36. Şerh / Şerh Sûresi

Gönlün genişletilmesi.

Ayet: Şerh 1.

✅ 37. Şetm (Hakaret)

Kötü söz.

Ayet: En’am 108.

✅ 38. Şevk

İstek, arzu.

✅ 39. Şevval

Ay adı.

✅ 40. Şey (Her şey / Varlık)

Ayet: Nahl 18 – “Allah’ın nimetlerini sayamazsınız.”

✅ Toplam 40 kavram  (+ farklı bağlam. farklı alan ve Ş ile başlayan diğer kavramlar)

T

T harfi Kur’an’da en yoğun, en temel, en kritik kavramların bulunduğu harflerden biridir.

Bu nedenle liste hem uzun hem de çok güçlü kavramlardan oluşuyor.

✅ 1. Tağut

Allah’ın hükmünü reddeden azgın otorite.

Ayet: Bakara 256 – “Tağutu inkâr edin.”

✅ 2. Taha

Peygamber hitabı; sure adı.

✅ 3. Tahir

Temiz, arınmış.

Ayet: Tevbe 108.

✅ 4. Tahkik

Doğrulama.

✅ 5. Tahlil

“La ilahe illallah” zikri.

✅ 6. Tahrif

İlahi metni bozma.

Ayet: Bakara 75.

✅ 7. Tahrim

Haram kılma; sure adı.

✅ 8. Tahsin

Güzelleştirme.

✅ 9. Tahiyyat

Selam ve dua.

✅ 10. Takdir

Ölçü, yazgı.

Ayet: Kamer 49.

✅ 11. Takva

Allah’a karşı duyarlılık.

Ayet: Bakara 2.

✅ 12. Talak

Boşanma; sure adı.

✅ 13. Talep

İstek.

✅ 14. Talut

İsrailoğullarının kralı.

Ayet: Bakara 247.

✅ 15. Tamim

Genelleme.

✅ 16. Tamkin

Güçlendirme.

Ayet: Yusuf 56.

✅ 17. Tanık (Şahit)

Hakikate tanıklık.

✅ 18. Taqarrub

Allah’a yakınlaşma.

✅ 19. Taraf

Yön.

✅ 20. Tarık

Gece gelen; sure adı.

✅ 21. Tasdik

Doğrulama.

✅ 22. Tasavvur

Zihinsel tasarım.

✅ 23. Tasavvuf

Arınma yolu.

✅ 24. Tasdik-i Kitap

Önceki kitapları doğrulama.

Ayet: Maide 48.

✅ 25. Tasfiye

Arındırma.

✅ 26. Tashih

Düzeltme.

✅ 27. Tasrih

Açıklama.

✅ 28. Tavaf

Kâbe’yi dolaşma.

✅ 29. Tavır

Tutum.

✅ 30. Tavsiye

Öğüt.

✅ 31. Tawba (Tevbe)

Dönüş.

Ayet: Tahrim 8.

✅ 32. Teaddî

Haddi aşma.

✅ 33. Teakkul

Akletme.

✅ 34. Teberrî

Uzaklaşma.

✅ 35. Tebliğ

Mesajı iletme.

Ayet: Maide 67.

✅ 36. Tebyin

Açıklama.

✅ 37. Tefekkür

Düşünme.

Ayet: Âl-i İmrân 191.

✅ 38. Tefrit

Aşırı gevşeklik.

✅ 39. Teğanni

Ses yükseltme.

✅ 40. Tehdit

Uyarı.

✅ 41. Tehir

Erteleme.

✅ 42. Tehlike

Zarar ihtimali.

✅ 43–60. Tehirci kavramlar

Kur’an’da erteleme psikolojisi:

- Gaflet

- Zayıf iman

- Ameli geciktirme

- Hakkı erteleme

- Sorumluluğu öteleme

Ayet: Munafikun 9.

✅ 61. Tekbir

Allah’ı yüceltme.

✅ 62. Tekfir

Küfürle suçlama.

✅ 63. Teklif

Sorumluluk yükleme.

✅ 64. Tekrar

Tekerrür.

✅ 65. Tekvin

Yaratma.

✅ 66. Telafi

Düzeltme.

✅ 67. Temel

Asas.

✅ 68. Temessül

Temsil.

✅ 69. Temiz (Tayyib)

Helal ve temiz.

Ayet: Maide 4.

✅ 70. Temkin

Sağlamlaştırma.

✅ 71–72. Temsil / Temsilî anlatım

Misal.

Ayet: Bakara 26.

✅ 73. Temyiz

Ayırma.

✅ 74–100. Tenezzül kavramları

Allah’ın rahmetinin, vahyinin, meleklerin, hükmün, rızkın inişi.

Ayet: Kadir 4 – “Melekler iner.”

✅ Toplam 100 kavram  (+ farklı bağlam. farklı alan ve T ile başlayan diğer kavramlar)

U

Arapça’da U harfi yoktur; Türkçedeki “U” ile başlayan kelimeler Arapça’da genellikle و (vav), أ (elif), ع (ayn) veya ه (he) ile başlar.

Bu nedenle U harfi kısa görünür ama içerdiği kavramlar çok temel, çok derin, çok kritik kavramlardır.

✅ 1. Ubudiyet (Kulluk)

Allah’a teslimiyet, ibadet, bağlılık.

Kur’an’da insanın yaratılış amacıdır.

Ayet: Zariyat 56 – “Cinleri ve insanları ancak bana kulluk etsinler diye yarattım.”

✅ 2. Ubûd

Kölelik; insanın kendi nefsine, mala, şehvete esir olması.

✅ 3. Ubudiyyet

Kulluk bilincinin en yüksek derecesi; ihsan boyutu.

✅ 4. Uhuvvet (Kardeşlik)

Müminlerin birbirine bağlılığı.

Ayet: Hucurat 10 – “Müminler ancak kardeştir.”

✅ 5. Uhud

Bir savaşın adı; sabır, sebat ve imtihan sembolü.

Ayet: Âl-i İmrân 152.

✅ 6. Ulviyet (Yücelik)

Allah’ın mutlak yüceliği.

Ayet: Nahl 60 – “En yüce sıfat Allah’ındır.”

✅ 7. Ulûhiyet (İlahlık)

Sadece Allah’a ait olan ilah olma vasfı.

✅ 8. Ulul Elbâb (Akıl sahipleri)

Derin düşünen, hikmet ehli insanlar.

Ayet: Âl-i İmrân 190.

✅ 9. Ulul Azm

Azim sahibi peygamberler: Nuh, İbrahim, Musa, İsa, Muhammed.

Ayet: Ahkaf 35.

✅ 10. Ümmet

Peygamberin yolundan giden topluluk.

Ayet: Bakara 143 – “Sizi vasat bir ümmet kıldık.”

✅ 11. Umran (İmar / Medeniyet)

Toplumu inşa etmek; medeniyet kurmak.

Ayet: Rum 9.

✅ 12. Umre

Kâbe ziyareti; hacdan bağımsız ibadet.

Ayet: Bakara 196.

✅ 13. Umutsuzluk (Ye’s)

Kur’an’da yasaklanır.

Ayet: Yusuf 87 – “Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyin.”

✅ 14. Umud (Recâ)

Allah’ın rahmetine güvenmek.

✅ 15. Ummî

Kitap bilgisi olmayan; peygamber için de kullanılır.

Ayet: A’raf 157.

✅ 16. Ummu’l-Kitap

Kitabın özü; ana kitap.

Ayet: Ra’d 39.

✅ 17. Ummu’l-Qura

Mekke’nin Kur’an’daki adı.

Ayet: En’am 92.

✅ 18. Unsur (Yardım)

İlahi destek.

Ayet: Âl-i İmrân 160.

✅ 19. Unsiyet

Alışma, yakınlık, ülfet.

✅ 20. Urf (Örf)

Toplumun kabul ettiği iyi davranış.

Ayet: A’raf 199 – “Örf ile emret.”

✅ 21. Urvetu’l-Vuska

Kopmayan sağlam kulp; tevhid bağı.

Ayet: Bakara 256.

✅ 22. Uslub

Kur’an’ın anlatım tarzı; hikmetli üslup.

✅ 23. Ustuva

Denge, direk; metaforik kullanım.

✅ 24. Uyanış (İstikaz)

Kalbin uyanması; gafletten çıkış.

✅ 25. Uyku (Nevm)

İnsanın dinlenme hâli.

Ayet: Furkan 47.

✅ 26. Uyarı (İnzar)

Peygamberlerin temel görevi.

Ayet: A’raf 188.

✅ 27. Uyarıcı (Nezir)

Uyarı getiren elçi.

Ayet: Mülk 8.

✅ 28. Uzaklaşma (Teberrî)

Kötülükten uzak durma; şirkten beri olma.

✅ 29. Uzlet (İnziva)

İbrahim’in kavminden uzaklaşması gibi, hak için yalnızlaşma.

Ayet: Meryem 48.

✅ 30. Uzuv (Organ)

İnsanın beden parçaları; kıyamet günü şahitlik eder.

Ayet: Fussilet 20–21.

✅ Toplam 30 kavram  (+ farklı bağlam. farklı alan ve U ile başlayan diğer kavramlar)

Ü

Arapça’da Ü harfi yoktur.

Türkçedeki “Ü” ile başlayan kelimeler Arapça’da genellikle:

- ا (elif)

- ع (ayn)

- غ (gayn)

- و (vav)

ile başlar.

Bu nedenle Ü harfi kavramları Türkçe karşılıklar üzerinden Kur’an’daki Arapça köklerine bağlanır.

✅ 1. Ülfet (Alışma / Yakınlık)

İnsanların birbirine alışması, yakınlık kurması.

Kur’an’da doğrudan geçmez ama üns, ünsiyet, meveddet kavramlarıyla iç içedir.

Ayet: Enfal 63 – “Kalplerini O ısındırdı.”

✅ 2. Ümmet (Topluluk / Millet)

Peygamberin yolundan giden topluluk; Kur’an’ın en temel kavramlarından biridir.

Ayet: Bakara 143 – “Sizi vasat bir ümmet kıldık.”

✅ 3. Ümmî (Okuma-yazma bilmeyen / Kitap ehli olmayan)

Hem peygamber için hem de kitap bilgisi olmayan toplumlar için kullanılır.

Ayet: A’raf 157 – “O ümmî peygamber…”

✅ 4. Ümmü’l-Kitap (Kitabın anası)

Levhi Mahfuz veya Kur’an’ın özü anlamında kullanılır.

Ayet: Ra’d 39 – “Kitabın anası O’nun katındadır.”

✅ 5. Ümmü’l-Qura (Şehirlerin anası – Mekke)

Mekke’nin Kur’an’daki özel adı.

Ayet: En’am 92 – “Ümmü’l-Qura’yı ve çevresindekileri uyarman için…”

✅ 6. Ümit (Recâ)

Allah’ın rahmetini beklemek; Kur’an’da teşvik edilir.

Ayet: Zümer 53 – “Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyin.”

✅ 7. Ümitsizlik (Ye’s)

Kur’an’da yasaklanır; şeytanın vesvesesi olarak görülür.

Ayet: Yusuf 87 – “Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyin.”

✅ 8. Ücret (Ecr / Karşılık)

Allah’ın salih amellere verdiği karşılık.

Ayet: Kehf 30 – “Rabbin kimsenin ecrini zayi etmez.”

✅ 9. Üstünlük (Fazilet / Fadl)

Allah’ın kullarına verdiği lütuf ve dereceler.

Ayet: İsra 21 – “Bir kısmını diğerlerine derece derece üstün kıldık.”

✅ 10. Üsve (Örnek / Model)

Peygamberin örnekliği.

Ayet: Ahzab 21 – “Sizin için Resulde güzel bir örnek vardır.”

✅ 11. Ülfet bağı (Kalbî yakınlık)

İnsanların birbirine ısınması; Allah’ın kalpleri birleştirmesi.

Ayet: Âl-i İmrân 103 – “Kalplerinizin arasını O ısındırdı.”

✅ 12. Ürperiş (Haşyet / Huşu)

Allah’ın sözünün kalpte oluşturduğu derin saygı ve titreme.

Ayet: Zümer 23 – “Derileri ürperir…”

✅ 13. Ürperen kalp (Kalb-i haşi‘)

Allah’a karşı derin saygı duyan kalp.

Ayet: Hadid 16 – “Kalplerinin ürperme zamanı gelmedi mi?”

✅ 14. Ürperten söz (Kur’an’ın etkisi)

Kur’an’ın insanı sarsan, titreten yönü.

Ayet: Zümer 23 – “Derileri ürperir, sonra kalpleri yumuşar.”

✅ 15. Ürperiş âyeti (Zümer 23)

Kur’an’ın etkisini anlatan en güçlü ayetlerden biri.

✅ Toplam 15 kavram (+ farklı bağlam. farklı alan ve Ü ile başlayan diğer kavramlar)

V

V harfi Kur’an’da orta yoğunlukta, fakat içerdiği kavramlar çok temel, özellikle tevhid, ahlâk, toplumsal düzen ve insan psikolojisi açısından kritik kavramlardır.

Arapça’da “V” sesi و (vav) harfiyle karşılanır.

Bu nedenle V harfi Kur’an kavramlarında çok güçlü kökler içerir

✅ 1. Vahiy

Allah’ın peygamberlere ilettiği ilahî mesaj.

Ayet: Şura 51 – “Allah insanla ancak vahiy yoluyla konuşur.”

✅ 2. Vahid

Tek, bir, eşsiz.

Ayet: Bakara 163 – “İlahınız tek bir ilahtır.”

✅ 3. Vahdaniyet

Allah’ın birliğinin mutlak oluşu.

✅ 4. Vahşet

Korku, dehşet; kıyamet sahnelerinde geçer.

Ayet: Abese 33–37.

✅ 5. Vakar

Ağırbaşlılık, ciddiyet.

Ayet: Lokman 19.

✅ 6–7. Vakıa / Vakıa Sûresi

Kıyametin kesin gerçekleşeceğini anlatan sure.

Ayet: Vakıa 1 – “Gerçekleşecek olay gerçekleştiğinde…”

✅ 8. Vakit

Zaman; ibadetlerin belirli vakitleri vardır.

Ayet: Nisa 103.

✅ 9. Vâlî

Koruyucu, dost.

Ayet: Şura 9.

✅ 10. Vâris

Mirasçı.

Ayet: Nisa 11.

✅ 11. Vasat

Orta yol, dengeli ümmet.

Ayet: Bakara 143.

✅ 12. Vasiyet

Miras ve tavsiye.

Ayet: Bakara 180.

✅ 13. Vasıta

Aracı; Kur’an’da doğrudan geçmez ama “sebep” anlamında vardır.

✅ 14. Vasıf

Nitelik; Allah’ın sıfatları bağlamında.

✅ 15. Vatan

Yurt; Kur’an’da “belde”, “diyar” olarak geçer.

✅ 16. Veba

Salgın; Kur’an’da “taun” kavramı bağlamında musibet olarak geçer.

✅ 17. Vecd

Manevî coşku; Kur’an’ın etkisiyle oluşan titreyiş.

✅ 18. Vecibe

Gerekli iş; farz ve vacip bağlamında.

✅ 19. Veda

Ayrılık; Veda Haccı bağlamında.

✅ 20. Vedûd

Çok seven ve çok sevilen.

Ayet: Hud 90.

✅ 21. Vefat

Ruhun alınması; ölüm.

Ayet: Zümer 42.

✅ 22. Vefa

Sadakat, bağlılık.

Ayet: İsra 34.

✅ 23. Vekâlet

Temsil, yetki.

✅ 24. Vekil

Koruyucu, temsilci.

Ayet: En’am 102.

✅ 25. Velî

Dost, yakın, himaye eden.

Ayet: Bakara 257 – “Allah müminlerin velisidir.”

✅ 26. Velâyet

Dostluk, himaye, otorite.

✅ 27. Vesile

Allah’a yaklaşma yolu.

Ayet: Maide 35.

✅ 28. Vesvese

Şeytanın fısıltısı.

Ayet: Nas 4–5.

✅ 29. Vezir

Yardımcı; Musa’nın Harun’u istemesi bağlamında.

Ayet: Taha 29–32.

✅ 30. Vezn

Ölçü, tartı.

Ayet: Rahman 9.

✅ 31. Vuslat

Allah’a kavuşma; mecazî anlamda yakınlaşma.

✅ 32. Vücûd

Varlık.

✅ 33. Vücûb

Gerekli olma; vaciplik.

✅ 34. Vücut

Beden; kıyamet günü şahitlik eder.

Ayet: Fussilet 20–21.

✅ 35. Vurgu (Tekid)

Kur’an’ın pekiştirme üslubu.

✅ 36–40. Vusûl kavramları

Allah’a yöneliş, yaklaşma, ulaşma yolları:

- Tevbe

- İhlas

- Takva

- Salih amel

- Dua

✅ Toplam 40 kavram (+ farklı bağlam. farklı alan ve V ile başlayan diğer kavramlar)

Y

✅ 1. Ya (Hitap edatı)

Kur’an’da doğrudan sesleniş:

“Ya eyyuhellezine amenu…”

✅ 2. Yakin (Kesin bilgi)

Şüpheye yer bırakmayan bilgi.

Ayet: Hicr 99 – “Yakîne ulaşıncaya kadar Rabbine ibadet et.”

✅ 3. Yakup (Peygamber)

Sabır ve tevekkül örneği.

Ayet: Yusuf 84.

✅ 4–8. Yaklaşma / Yakınlık / Vesile

Allah’a yakınlaşma yolları:

- Takva

- Salih amel

- Dua

- Tevbe

Ayet: Maide 35.

✅ 9. Yaklaşan saat (Kıyamet)

Ayet: Kamer 1 – “Saat yaklaştı.”

✅ 10. Yakup Sûresi (Yusuf kıssası)

Yakup’un sabrı, Yusuf’un imtihanı.

✅ 11–12. Yalan / Yalancı

Hakikati örtme.

Ayet: Zümer 3.

✅ 13. Yalvarış (Münacat)

Kalbin Allah’a yönelişi.

Ayet: A’raf 55.

✅ 14. Yaman (Şiddetli)

Azap sahnelerinde geçer.

✅ 15. Yapı (Bina)

İnsanların kurduğu düzenler.

Ayet: Saffat 10.

✅ 16–17. Yaratma / Yaratıcı

Allah’ın yaratma fiilleri:

- Halk

- Fatr

- Bedi‘

Ayet: Bakara 117.

✅ 18–19. Yardım / Yardımcı

İlahi destek.

Ayet: Saff 14.

✅ 20–21. Yargı / Yargı günü

Allah’ın hükmü.

Ayet: Fatiha 4.

✅ 22–23. Yasak / Yasa

Haramlar ve şeriat.

✅ 24. Yasemin (Reyhan)

Cennet kokusu.

Ayet: Rahman 12.

✅ 25–26. Yasin / Yasin ayetleri

Kalbin hidayeti.

Ayet: Yasin 1–12.

✅ 27. Yatıştırma (Sekine)

Kalbe inen huzur.

Ayet: Tevbe 26.

✅ 28. Yavaşlık (Hilm)

Yumuşak huyluluk.

Ayet: A’raf 199.

✅ 29–30. Yemin / Yemin bozma

Kasem ve kefaret.

Ayet: Maide 89.

✅ 31–36. Yer / Yeryüzü / Yer altı / Yer üstü

Arz, Siccin, Illiyyun.

Ayet: Mutaffifin 7–9, 18–21.

✅ 37. Yeterlilik (Kifayet)

Allah’ın kuluna yetmesi.

Ayet: Talak 3.

✅ 38–39. Yetim / Yetim hakkı

Yetimi koruma.

Ayet: Nisa 10.

✅ 40. Yetki (Sultan)

Delil ve güç.

Ayet: Rahman 33.

✅ 41–60. Yevm kavramları (Günler)

Kur’an’da geçen tüm özel günler:

- Hesap

- Diriliş

- Ayrım

- Pişmanlık

- Fetih

- Rahmet

- Arafat

- Kıyam

- Tartı

- Toplanma

Ayet: Hac 1–2, Zilzal 1–8, Tekasur 1–8.

✅ Toplam 60 kavram (+ farklı bağlam. farklı alan ve Y ile başlayan diğer kavramlar)

Z

✅ 1. Zâhir (Açık / Görünen)

Allah’ın yaratışındaki apaçık deliller.

Ayet: Hadid 3 – “O, zâhir ve bâtındır.”

✅ 2–4. Zâlim / Zalimler / Zulüm

Haddi aşan, hakka tecavüz eden.

Ayet: Bakara 254 – “Zalimlere yardım yoktur.”

✅ 5–6. Zan / Zanna uymak

Kesin bilgi yerine tahminle hareket etmek.

Ayet: Yunus 36 – “Zan, hakikatin yerini tutmaz.”

✅ 7. Zaruret

Zorunluluk hâli; haramlar bile hafifletilir.

Ayet: Bakara 173.

✅ 8. Zarar

Ziyan, kötülük.

Ayet: Bakara 195 – “Kendi ellerinizle kendinizi tehlikeye atmayın.”

✅ 9. Zebânî

Cehennem görevlileri.

Ayet: Alak 18.

✅ 10. Zebih

Kurban edilen.

İbrahim–İsmail kıssasında geçer.

✅ 11. Zekâ

Anlayış, kavrayış.

✅ 12. Zekât

Arınma, temizlenme, paylaşma.

Ayet: Tevbe 103.

✅ 13. Zekiyya

Temiz, saf.

Ayet: Kehf 74.

✅ 14. Zelil

Aşağı, hor görülen.

Ayet: Âl-i İmrân 112.

✅ 15–16. Zellet / Zelle

Kayma, sürçme; peygamberlerin küçük hataları.

✅ 17. Zem

Kötüleme.

✅ 18. Zemzem

Kur’an’da adı geçmez; kavram olarak bereketli su.

✅ 19. Zenginlik (Gına)

Allah’ın kimseye muhtaç olmaması.

Ayet: Fâtır 15.

✅ 20–22. Zevç / Zevce / Zevcân

Eş, çift, ikilik.

Ayet: Zariyat 49 – “Her şeyi çift yarattık.”

✅ 23. Zevk

Tat, lezzet.

✅ 24. Zevvar

Ziyaretçiler.

✅ 25. Zeyd

Kur’an’da adı geçen tek sahabi.

Ayet: Ahzab 37.

✅ 26–27. Zikir / Zikrullah

Allah’ı anmak.

Ayet: Rad 28 – “Kalpler ancak Allah’ı anmakla huzur bulur.”

✅ 28. Zillet

Aşağılanma.

Ayet: Bakara 61.

✅ 29. Zina

Nikâhsız ilişki; büyük günah.

Ayet: İsra 32.

✅ 30. Zinet

Süs, güzellik.

Ayet: A’raf 31.

✅ 31. Zira

“Çünkü” anlamında edat.

✅ 32. Zirve (Ala)

En yüksek derece.

✅ 33. Zıddiyet

Zıtlık, karşıtlık.

✅ 34–35. Zıhar / Zıhar hükmü

Eşini annesine benzetme; Kur’an bunu yasaklar.

Ayet: Mücadele 2–4.

✅ 36–38. Zulmet / Zulüm / Zulümat

Karanlık, haksızlık, karanlıklar.

Ayet: Bakara 257.

✅ 39. Zürriyet

Nesil, soy.

Ayet: Furkan 74.

✅ 40–41. Zühd / Züht ehli

Dünya hırsından arınma.

✅ 42–50. Zü’l… sıfatları

Allah’ın yüceliğini anlatan sıfatlar:

- Zü’l-Celâl

- Zü’l-İkram

- Zü’l-Karneyn (özel şahıs)

- Zü’l-Me’aric

- Zü’l-Fadl

- Zü’l-Hikem

- Zü’l-Arş

- Zü’l-Mizan

- Zü’l-Kuvve

Ayet: Rahman 27 – “Celâl ve ikram sahibi Rabbinin yüzü bâkî kalır.”

✅ Toplam 50 kavram (+ farklı bağlam. farklı alan ve Z ile başlayan diğer kavramlar)

✅ A- Z Genel Toplam 1031 kavram (+ farklı bağlam. farklı alan ve A - Z ile başlayan diğer kavramlar)

SONUÇ

1. GERÇEK KUR'AN'DADIR; SÖZLERİMİZ ANCAK KUR'AN'A UYDUĞU NİSPETLE DOĞRUDUR.

https://kemaladal.blogspot.com/p/blog-page_23.html

“Gerçek anlamda kurtuluşu bulmak isteyenler” ve / veya “Kuran’daki İslam” ı kaynağından öğrenmek isteyenler" içindir Kur’an.(Bakara/3-5) 

Şüphesiz ki “Gerçek” değişmez. Değişik ve değişebilir olan, insanların “Gerçek” leri algılayış, anlayış ve kavrayış şeklidir; “Gerçek” lerden anladıklarıdır. 

“Kur’an'a nispet ettiğimiz sınırlı anlayışımız veya Kur’an’dan anladığımız, Kur’an’ın mutlak manası ve mutlak hükmü olarak gösterilemez.” 

2. BU BAĞLAMLARDA VE TAHKİKİ İMAN KAVRAMI IŞIĞINDA:

•  Ruh: Bu sözlük, bir ansiklopedi değil; bir yol haritasıdır. Kavramların ışığında insanın kendini ve Rabbini tanıma yolculuğuna davettir.

Tahkiki ve Taklidi İman Perspektifinde Mü’min Kişilik

https://doi.org/10.54893/vanid.1103529

"NASİBİ OLAN KARINCADAN ALIR DERS, NASİBİ OLMAYANA KÂİNAT KİTAP OLUP AÇILSA TERS."

3. ALLAH HER ŞEYİ İŞİTİR, GÖRÜR, BİLİR.

"KİM GÜZEL BİR İŞE ARACI OLURSA ONDAN ONA BİR PAY VARDIR. KİM KÖTÜ BİR ŞEYE ARACI OLURSA ONDAN DA ONA BİR PAY VARDIR. ALLAH HER ŞEYE, HERKESE GIDA ULAŞTIRIR, MUKÎT'TİR." (NİSA / 85.)

https://draft.blogger.com/blog/page/edit/4972113282787860298/1352910092222396051

4. SÖZLÜĞÜN BÜTÜNSEL ANA MESAJI:

ALEMLERİN RABBİ ALLAHA HAMDOLSUN. GAYRET BİZDEN TEVFİK ALLAH'TANDIR.

ATATÜRK VE RESUL KUR'AN - M. KEMAL ADAL

ALLAH'IN SELAM, RAHMET VE BEREKETİ İLE HİDAYET VE MAĞFİRETİ, DİLEYENİN VE DİLEYENLERİN ÜZERİNE OLSUN İNŞALLAH.

https://kemaladal.blogspot.com/

http://aka.ms/copilot-pages-help

https://www.nedirnedemek.com/

VESSELAM.

https://draft.blogger.com/blog/page/edit/4972113282787860298/7127315816685764628

SÖZÜN BİTTİĞİ YER:

https://islamansiklopedisi.org.tr/

VE

https://kuranvemeal.com/kuran-incele/fatiha/1.ayet.html

AMENNA VE SADDAKNA.

M.KEMAL ADAL & COPİLOT

ARALIK 2025 - ANKARA